W szybko zmieniającym się świecie kompetencje dorosłych stają się kluczowym zasobem – zarówno dla indywidualnych szans zawodowych, jak i dla całej gospodarki. Przedstawiamy raport tematyczny pt. „Umiejętności na polskim rynku pracy”, który powstał na podstawie danych z Międzynarodowego Badania Umiejętności Dorosłych PIAAC 2023 przeprowadzonego w Polsce przez Instytut Badań Edukacyjnych. Raport jest poświęcony tematyce relacji między umiejętnościami a rynkiem pracy.
Badanie PIAAC, koordynowane przez OECD badanie dorosłych w wieku 16–65 lat, dostarcza szczegółowych informacji na temat trzech ważnych umiejętności: rozumienia tekstu, rozumowania matematycznego oraz rozwiązywania problemów. Główne wyniki badania zostały opublikowane w grudniu 2024 roku przez OECD oraz IBE. Raport tematyczny pt. „Umiejętności na polskim rynku pracy” skupia się na pogłębionych analizach dotyczących związków między umiejętnościami a zatrudnieniem, wynagrodzeniami oraz niedopasowaniami kompetencyjnymi na polskim rynku pracy.
Struktura zatrudnienia a poziom umiejętności
Wyniki badania wyraźnie pokazują, że wyższe kompetencje idą w parze z lepszą sytuacją zawodową. Osoby zatrudnione osiągają wyższe wyniki niż osoby bezrobotne lub bierne zawodowo, co jest szczególnie widoczne wśród osób w wieku 35–50 lat. Raport zwraca uwagę na problem niekorzystnej struktury polskiego rynku pracy. Polska dobrze wypada pod względem ogólnego poziomu zatrudnienia, ale osoby starsze pozostają mniej aktywne zawodowo niż w innych krajach OECD. Ponadto Polska wyróżnia się relatywnie niskim odsetkiem osób zatrudnionych w zawodach wysoko wykwalifikowanych oraz pracujących w sektorach o większych wymaganiach kompetencyjnych. Przewidywane w prognozach rynku pracy zmiany w strukturze zawodowej będą zwiększać wymagania kompetencyjne.
Umiejętności a zatrudnienie i wynagrodzenia
Wysokość zarobków w większym stopniu zależy od umiejętności matematycznych niż od kompetencji związanych z rozumieniem tekstu – wzrost umiejętności przekłada się na wyższe wynagrodzenia. W Polsce większą rolę od tych umiejętności odgrywa jednak formalne wykształcenie. Duże znaczenie ma również specyfika zawodu i miejsca pracy. W raporcie potwierdzono też różnice między płciami na niekorzyść kobiet.
Niedopasowania kompetencyjne
Ważnym zagadnieniem poruszonym w raporcie są niedopasowania kompetencyjne. Na tle innych krajów OECD skala takich niedopasowań w Polsce jest niewielka. Wśród występujących w Polsce niedopasowań najczęstsze są nadwyżki kwalifikacji (gdy pracownicy mają wyższe wykształcenie niż wymagane na ich stanowisku pracy), a przede wszystkim niedopasowania obszaru kształcenia (gdy pracownicy pracują w zawodzie niedopasowanym do obszaru, w którym się kształcili, np. gdy inżynier budownictwa pracuje w dziale marketingu). Niedopasowania związane są z niższym wynagrodzeniem i mniejszą satysfakcją z wykonywanej pracy.
Wnioski dla polityki edukacyjnej i rynku pracy
Raport „Umiejętności na polskim rynku pracy” dostarcza ważnych informacji o stanie kompetencji polskich pracowników i podkreśla konieczność inwestowania w rozwój umiejętności potrzebnych na rynku pracy.
Pełna wersja raportu jest dostępna tutaj. Zachęcamy do lektury wszystkich zainteresowanych przyszłością polskiego rynku pracy oraz rolą edukacji w budowaniu konkurencyjnej gospodarki!