Przyjazna Szkoła. Wsparcie edukacji dzieci i młodzieży romskiej. Przewodnik 

Sonia Styrkacz, Joanna Talewicz, Małgorzata Kołaczek, Magda Szypowska   

Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy, 2026

Społeczność romska jest obecna na ziemiach polskich od ponad sześciu stuleci, a jej historia stanowi integralną część historii Polski i Europy. Mimo tej wielowiekowej obecności wiedza o Romach i Romkach wciąż pozostaje ograniczona zarówno w debacie publicznej, jak i w systemie edukacji. Wiele informacji funkcjonuje w postaci uproszczonych narracji lub stereotypów, rzadko natomiast opiera się na rzetelnych danych, badaniach czy realnym doświadczeniu współpracy ze społecznością.

Celem opracowania jest wypełnienie tej luki poprzez przedstawienie uporządkowanej, rzetelnej i pogłębionej wiedzy o społeczności romskiej w Polsce. Materiał łączy perspektywę historyczną, kulturową, językową i społeczną, uwzględniając także współczesne wyzwania, takie jak migracje, doświadczenia uchodźcze, dyskryminacja instytucjonalna czy złożone relacje między szkołą a rodzicami. Wszystkie te elementy mają bezpośredni wpływ na sytuację uczniów romskich w edukacji i ich szanse rozwojowe.

Poradnik ma dwa zasadnicze cele:

• dostarczyć nauczycielom i nauczycielkom oraz pracownikom i pracowniczkom wspierającym proces edukacyjny i rozwojowy dzieci narzędzi do lepszego rozumienia sytuacji uczniów romskich, poprzez uwzględnienie różnorodności grup, języków i doświadczeń życiowych;
• wzmocnić kompetencje przedszkoli, szkół i poradni psychologiczno-pedagogicznych w tworzeniu bezpiecznego i włączającego środowiska, opartego na dialogu, wzajemnym szacunku i równości, zgodnie z rekomendacjami krajowymi i międzynarodowymi dotyczącymi edukacji międzykulturowej.

Poradnik ma na celu budowanie obrazu Romów i Romek nie przez pryzmat folkloru czy uproszczonych kategorii kulturowych, lecz poprzez zrozumienie realnego kontekstu ich życia społecznego, historycznego i ekonomicznego. Kluczowe jest podkreślenie, że praca z uczniami i uczennicami romskimi nie polega na tworzeniu „odrębnych metod”, lecz na wzmacnianiu jakości edukacji poprzez wiedzę, świadomość i kompetencje, które służą wszystkim uczniom i uczennicom.

Przyjazna Szkoła. Wsparcie edukacji dzieci i młodzieży romskiej. Przewodnik