Międzynarodowe badania kompetencji

Opracowanie jest kolejną analizą tematyczną z serii „Zajrzyj do danych”, poświęconą zagadnieniu ciekawości poznawczej uczniów. Autor, opierając się na wynikach badania PISA 2022, pokazuje związki między ciekawością poznawczą a osiągnięciami uczniów w zakresie podstawowych umiejętności, a także analizuje zróżnicowanie wyników polskich piętnastolatków ze względu na płeć, status społeczno-ekonomiczny i typ szkoły. Publikacja stanowi również próbę odpowiedzi na pytania dotyczące wzmacniania motywacji uczniów oraz korzyści płynących z rozbudzania ich ciekawości poznawczej. Dodatkowo zawiera odniesienia wyników badania PISA do wybranych założeń teorii autodeterminacji. „Zajrzyj do danych” to seria krótkich, tematycznych analiz poświęconych zagadnieniom istotnym z punktu widzenia polskiej edukacji, opracowywanych na podstawie wyników międzynarodowych badań edukacyjnych.

W raporcie autorzy podejmują temat relacji w społeczności szkolnej. Wykorzystując dane z niedawno zrealizowanych międzynarodowych badań porównawczych (przede wszystkim badań TIMSS, ICCS, PISA i TALIS), przyglądają się relacjom społecznym wśród uczniów i nauczycieli, między nauczycielami a uczniami i dyrekcją, a także między pracownikami szkoły a rodzicami lub opiekunami uczniów. Poruszają również wątek poczucia przynależności uczniów do szkoły. Starają się odpowiedzieć na pytania: czy wyłaniający się z danych obraz relacji społecznych w polskiej szkole jest pozytywny czy negatywny? Jakie korzyści przynoszą pozytywne relacje w społeczności szkolnej? Co wpływa na jakość tych relacji i jak można ją polepszać?

Publikacja jest w założeniu kierowana przede wszystkim do kadry zarządzającej i kierowniczej oświaty. Choć ponad połowę jej objętości zajmuje przedstawienie wyników szeroko zakrojonych i szczegółowych analiz, nie wymaga od czytelnika znajomości statystyki i metodologii badań naukowych. Nacisk jest w niej położony na interpretację danych i wyciągnięcie z nich zwięzłych, przydatnych w praktyce wniosków.

Publikacja stanowi nie tyle definitywną odpowiedź, ile podpowiedź, jak budować pozytywne relacje społeczne w społeczności szkolnej, czyli wśród uczniów, ich rodziców i pracowników szkoły. Zawiera ogólne wskazówki dla trzech grup: decydentów na poziomie krajowym, regionalnym lub lokalnym, dyrektorów szkół oraz nauczycieli. Wskazówki te są oparte przede wszystkim na analizach danych z międzynarodowych porównawczych badań edukacyjnych, których wyniki zostały szerzej omówione w raporcie „Relacje społeczne w szkole. Stan, znaczenie, uwarunkowania”, oraz przeprowadzonych dodatkowych wywiadach jakościowych. Wykorzystana została także krajowa i zagraniczna literatura przedmiotu. W publikacji wskazano również dobre praktyki w omawianym zakresie. Opracowanie to może być podstawą do przygotowania diagnozy, a następnie planu polepszania klimatu szkoły jako umowy między wszystkimi zaangażowanymi stronami. Celem publikacji jest przedstawienie działań i rozwiązań stosowanych już w wielu szkołach, a których skuteczność jest potwierdzona przez wyniki badań międzynarodowych przeprowadzonych w Polsce.

Publikacja stanowi adaptację broszury przygotowanej przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Mierzenia Osiągnięć Szkolnych (IEA), we współpracy z Holenderskim Centrum Edukacji Językowej (Expertisecentrum Nederlands). Opracowanie ma na celu wsparcie nauczycieli w procesie uczenia dzieci i młodzieży rozumienia tekstów cyfrowych. Przedstawiono w nim, wykorzystując przykład tekstu z badania ePIRLS, cechy i specyfikę czytania cyfrowego oraz oparte na dowodach naukowych zasady służące rozwijaniu umiejętności niezbędnych do czytania tekstów cyfrowych.

Opracowanie stanowi kolejną analizę tematyczną z serii „Zajrzyj do danych”, poświęconą zagadnieniu przyjmowania perspektywy. Autorka, na podstawie wyników badania PISA oraz przeglądu literatury, prezentuje znaczenie umiejętności przyjmowania perspektywy w kontekście budowania relacji w szkole, rozwiązywania problemów i osiągania konsensusu. W opracowaniu zwrócono uwagę na różnice w samoocenie postaw, umiejętności i zachowań związanych z przyjmowaniem perspektywy w zależności od płci i statusu społeczno-ekonomicznego uczniów oraz wskazano rolę szkoły w ich rozwijaniu.  Zajrzyj do danych to seria krótkich, tematycznych analiz poświęconych zagadnieniom istotnym z punktu widzenia polskiej edukacji, opracowywanych na podstawie wyników międzynarodowych badań edukacyjnych.

Opracowanie stanowi pierwszą analizę tematyczną z serii „Zajrzyj do danych”, poświęconą praktykom czytelniczym polskich uczniów. Autor analizy, na podstawie wyników międzynarodowych badań edukacyjnych PIRLS i PISA, prezentuje znaczenie biografii czytelniczej uczniów w procesie pracy nad rozumieniem czytanego tekstu. W opracowaniu można znaleźć praktyczne wskazówki dla nauczycieli języka polskiego, w jaki sposób włączyć tę wiedzę do praktyki edukacyjnej i wspierać rozwój kompetencji czytelniczych uczniów. „Zajrzyj do danych” to seria krótkich, tematycznych analiz poświęconych zagadnieniom istotnym z punktu widzenia polskiej edukacji, opracowywanych na podstawie wyników międzynarodowych badań edukacyjnych.

W trzecim opracowaniu z cyklu „Analizy IBE dla polityki publicznej” na podstawie analizy danych z międzynarodowych badań edukacyjnych (ICILS, ICCS, PISA, TIMSS oraz PIRLS) przedstawiono, co wiemy o kompetencjach cyfrowych uczniów w Polsce na podstawie danych z badań międzynarodowych. W publikacji poszukiwano odpowiedzi na pytania o to, jak polscy uczniowie radzą sobie w cyfrowym świecie, czy szkoła skutecznie rozwija ich umiejętności oraz jakiego wsparcia potrzebują. W analizie pokazano również, jak samoocena kompetencji uczniów ma się do ich rzeczywistych wyników oraz różnice między płciami w nabywaniu specjalistycznych kompetencji cyfrowych. Publikacja zawiera rekomendacje dla polityki edukacyjnej.

W publikacji autorzy przedstawili istotne dla praktyki szkolnej zagadnienia związane z krytycznym myśleniem – od definicji przez wskazanie roli krytycznego myślenia w praktyce nauczycielskiej po przedstawienie sposobów pracy z uczniami. Integralną część opracowania stanowi zbiór zadań z zakresu języka polskiego, historii, biologii, chemii, fizyki i geografii, który może służyć jako wsparcie dla nauczycieli w przygotowaniu lekcji uwzględniających elementy krytycznego myślenia.

Publikacja stanowi rozwinięcie oraz dostosowanie do potrzeb kadry pedagogicznej informacji zawartych w ramach analizy IBE dla polityk publicznych Krytyczne myślenie, ocena wiarygodności informacji. Wnioski z międzynarodowych badań edukacyjnych i przeglądu literatury.

W drugim opracowaniu z cyklu „Analizy IBE dla polityki edukacyjnej” na podstawie szerokiego przeglądu literatury przedstawiają kluczowe wnioski na temat krytycznego myślenia oraz skutecznych sposobów rozwijania wśród uczniów umiejętności oceny informacji i odporności na dezinformację. Następnie, analizując różne dane, w tym z międzynarodowych badań edukacyjnych ICCS, PIRLS i PISA, szukają odpowiedzi na pytania: czy polska szkoła uczy krytycznego myślenia, czy polscy uczniowie potrafią krytycznie myśleć oraz czy polscy uczniowie podchodzą krytycznie do informacji znalezionych w internecie. Publikacja zawiera także rekomendacje dla polityki edukacyjnej.

W pierwszym opracowaniu z cyklu „Analizy IBE dla polityki edukacyjnej” autorzy przedstawili wyniki badań naukowych dotyczących prac domowych. W publikacji zaprezentowano dane z międzynarodowych badań porównawczych (TIMSS, PIRLS i PISA), dotyczące m. in. częstotliwości zadawania prac domowych w polskich szkołach i czasu poświęcanego na prace domowe przez uczniów. Podsumowano także badania dotyczące skuteczności prac domowych i wnioski na temat warunków, jakie powinna spełniać praca domowa, aby przynosiła korzystne efekty edukacyjne.