Instytut Badań Edukacyjnych prowadził w Polsce międzynarodowy projekt CoLab „Promoting innovative collaborative teaching and learning", realizowany przez konsorcjum 7 europejskich instytucji. Projekt dotyczył wsparcia rozwoju zawodowego nauczycieli w zakresie innowacyjnych metod i form nauczania na lekcjach, a przede wszystkim stosowania formy pracy grupowej uczniów (tzw. collaborative learning).
Projekt promował rozwijanie i pogłębianie umiejętności pracy w zespole. Z badań IBE wynikało, że ta forma organizacji pracy nie była często stosowana przez nauczycieli, którzy obawiali się utraty kontroli nad przebiegiem takiej lekcji i mieli trudności w ocenie wkładu pracy poszczególnych uczniów w końcowy rezultat pracy zespołowej. Z drugiej strony umiejętność pracy zespołowej była wysoko ceniona przez pracodawców, którzy od lat stwierdzali jej niewystarczający poziom u absolwentów szkół poszukujących pracy.
W ramach projektu przeprowadzono:
- cykl warsztatów (3 warsztaty – maj 2016, luty 2017 i czerwiec 2017), adresowanych do uczestników szkoleń, przedstawicieli samorządów i resortów odpowiedzialnych za edukację oraz organizacji wspierających edukację;
- szkolenie online trwające około 6 tygodni, adresowane do nauczycieli, przyszłych nauczycieli oraz osób szkolących kadrę nauczycielską.
Myślą przewodnią szkoleń było zaadaptowanie przekazywanych rozwiązań na lekcjach z uczniami w szkołach i w ramach kształcenia nauczycieli.
W ramach projektu IBE przeprowadziło badanie dotyczące sprawdzenia nabytych przez uczestników kompetencji związanych z nauczaniem i uczeniem się poprzez współdziałanie (ang. Collaborative Learning, CL) przed rozpoczęciem i po odbytym szkoleniu. Zidentyfikowano również utrudnienia i przeszkody dla stosowania CL w praktyce szkolnej, co przyczyniło się do sformułowania zaleceń i rekomendacji. Badanie przeprowadzono na podstawie ankiet z udziałem uczestników (nauczycieli, nauczycieli akademickich, dyrektorów szkół, konsultantów i trenerów nauczycieli, przedstawicieli decydentów), analizy warsztatów krajowych oraz komentarzy uczestników udostępnionych na platformie szkoleniowej CO-LAB.
Uczenie się w grupach miało pozytywny wpływ na osiągnięcia uczniów (Hattie, 2009). Większość uczestników projektu zgodziła się z tym i jeszcze częściej wyrażała opinie, że CL pomaga rozwijać kompetencje społeczne. Po szkoleniu większość z nich odnotowała wzrost zrozumienia tematyki CL, nauczyciele częściej byli skłonni delegować uczniom zadania do wykonania i akceptować swobodę organizowania przez nich nauki.
Większość uczestników była zadowolona z odbytego szkolenia online i warsztatów. Po projekcie nauczyciele odnotowali wzrost pewności siebie i umiejętności korzystania z CL, a 39% deklarowało, że częściej korzystało z uczenia w formie pracy grupowej. Ponad połowa nauczycieli prowadziła więcej zajęć, w ramach których uczniowie koordynowali naukę w grupie (55%) i pracowali wspólnie (52%). Nauczyciele dokonali również zmiany w ocenianiu – częściej oceniali indywidualny wkład uczniów w pracę w grupie (49%), częściej wykorzystywali samoocenę uczniów (42%) i ocenę koleżeńską (39%).
Po zakończeniu szkolenia uczestnicy stali się bardziej świadomi takich wyzwań, jak konieczność aktywnego zaangażowania każdego ucznia w pracę w grupie, lub ograniczeń – takich jak czas niezbędny na stosowanie CL. Ogromna większość nauczycieli wyrażała opinię, że przy wszystkich wymaganiach programowych nie było wystarczająco dużo czasu na pełne korzystanie z możliwości CL, mimo iż prawie połowa z nich uznała, że programy nauczania odnosiły się do kompetencji najlepiej rozwijanych właśnie przez CL. Pomimo tego aż 54% nauczycieli wykorzystało w praktyce nauczania w szkole to, czego nauczyło się w ramach projektu CO-LAB, udowadniając tym samym, że CL mógł zostać wykorzystany do realizacji podstawy programowej nawet na krótkich 45-minutowych lekcjach.
Zidentyfikowano kilka czynników wspomagających stosowanie CL w praktyce szkolnej. Należały do nich: wsparcie dla edukacji skoncentrowanej na uczniu oraz umiejętność ułatwiania procesu pracy w grupie i pomagania uczniom w rozwijaniu umiejętności współpracy. Wskazano również przykłady na to, w jaki sposób technologia mogła pomóc nauczycielom w korzystaniu z CL oraz w nawiązywaniu współpracy z innymi pracownikami, choć w niektórych przypadkach niewystarczające umiejętności ICT i dostęp do technologii stanowiły problem.
Najważniejszym czynnikiem ułatwiającym stosowanie CL w szkole okazała się kultura współpracy, wspierająca CL i współpracę nauczycieli. Pozytywny klimat w szkole, obejmujący otwartość, dyskusję i współpracę między pracownikami, miał pozytywny wpływ na skuteczność nauczycieli i osiągnięcia uczniów (patrz np. TALIS 2013).
Po zakończeniu kursu 40% nauczycieli zgłosiło, że częściej współpracowało z innymi nauczycielami. Stawali się również bardziej świadomi tego, że jeśli chcieli nauczyć uczniów współpracy, sami również musieli ze sobą współpracować. Warsztaty projektowe pokazały jednocześnie, że uczestnicy lubili współpracować i byli bardziej zadowoleni, gdy wymieniali doświadczenia w małych grupach.
Niektórzy uczestnicy projektu CO-LAB chcieli dowiedzieć się więcej o tym, w jaki sposób można było włączyć tematykę nauczania poprzez współdziałanie do głównego nurtu w szkołach i polityce, jednak szkolenie w mniejszym stopniu odpowiedziało na te potrzeby. Dla innych warsztaty pozwoliły lepiej zrozumieć opinie różnych zainteresowanych stron – decydentów lub praktyków.
Angażowanie decydentów w działania projektu nie było łatwe, przynajmniej w niektórych krajach, ze względu na niskie zainteresowanie tej grupy tematyką oraz koncentrację szkolenia na praktyce szkolnej. Projekt przyniósł jednak korzyści również tej grupie docelowej – pozwolił zdobyć inspiracje do działań oraz wiedzę, a niektórzy decydenci deklarowali korzystanie z niej, zazwyczaj w obszarze doskonalenia nauczycieli oraz opracowywania programów nauczania.