Szkoła dostępna dla wszystkich

Skutecznym sposobem zwiększania możliwości szkoły w dążeniu do implementacji założeń edukacji włączającej oraz zapewnienia dostępności do niej wszystkim uczniom w procesie uczenia się i nauczania jest współpraca osób i instytucji zaangażowanych w ten proces. Na poziomie zarówno krajowym, jak i lokalnym współpraca ta powinna przebiegać w wewnętrznych środowiskach szkół/przedszkoli, a także w szeroko rozumianym otoczeniu, z wykorzystaniem zasobów podmiotów zewnętrznych, które mogą wspierać ich działalność. Jednym z nich jest poradnia psychologiczno-pedagogiczna (PPP), która w ramach swoich zadań statutowych w sposób komplementarny może wzmacniać działania szkoły w tworzeniu środowiska sprzyjającego inkluzji. Celem publikacji jest zaprezentowanie możliwości współdziałania szkoły/ przedszkola z PPP w zakresie rozwijania zasobów na rzecz edukacji dostępnej dla wszystkich uczniów.

Szeroko pojęte wsparcie dotyczy wielu obszarów życia, w związku z tym realizowane jest w różnych środowiskach, m.in. rodzinnym, szkolnym, zawodowym, społeczności lokalnej. Jest splotem oddziaływań wielu czynników, dlatego w praktyce pozostaje w polu działania instytucji oświatowych, wsparcia społecznego oraz ochrony zdrowia, zarządzanych przez różne resorty. W efekcie procesy diagnozy i zaspokajania potrzeb realizowane są nierzadko równolegle przez kilka niewspółpracujących ze sobą instytucji. Najogólniej ujmując – jak pokazują polskie doświadczenia – proces oceny i realizacji potrzeb na poziomie lokalnym (dotyczący wspierania dzieci, uczniów i ich rodzin) jest realizowany w podziale sektorowym. Własne narzędzia posiada ochrona zdrowia, pomoc społeczna i oświata. Nie ma standardów międzysektorowego zarządzania wskazanym procesem. Występuje ono lokalnie, ale niestety nie jest ogólnokrajową normą. Rozproszenie sektorowe wsparcia prowadzi do jego niższej trafności oraz efektywności, w tym finansowej, co stanowi istotny bodziec do zmiany ukierunkowanej na budowanie spójnych, lokalnych modeli wsparcia międzysektorowego. Celem opracowania jest zaprezentowanie koncepcji wsparcia międzysektorowego ze szczególnym uwzględnieniem roli przedszkola / szkoły ogólnodostępnej. Ponadto zamiarem Autorów jest przekazanie podstawowych informacji o uwarunkowaniach jakości omawianego wsparcia oraz o procesach jego wdrażania i możliwych barierach utrudniających budowanie lokalnego systemu wsparcia międzysektorowego.

Forum Eksperckie „Współpraca bez granic – nauczyciele na rzecz wsparcia dzieci i młodzieży z doświadczeniem migracji i uchodźstwa” to spotkanie ekspertów, specjalistów, nauczycieli i przedstawicieli organizacji pozarządowych zorganizowane w ramach projektu UNICEF „Szkoła dostępna dla wszystkich” (Accessible School for All), które odbyło się w dniu 27.06.2024 r. Podczas wydarzenia zostały przedstawione ważne i aktualne zagadnienia związane z edukacją włączającą oraz międzykulturową, w której potrzeby uczniów i uczennic z doświadczeniem migracji są rozpoznawane i zabezpieczane odpowiednimi działaniami dydaktycznymi, wychowawczymi i specjalistycznymi. W spotkaniu udział wzięli przedstawiciele MEN, UNICEF i Instytutu Badań Edukacyjnych, którzy wprowadzili uczestników w problematykę wielowymiarowych, uwzględniających aspekt edukacyjny, psychospołeczny i organizacyjny, działań podejmowanych na rzecz wspierania tej grupy uczniów i uczennic.

Publikacja powstała jako odpowiedź na szybko ewoluujące wymagania środowiska edukacyjnego w kwestii wspierania zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży oraz tworzenia efektywnej kooperacji między szkołą a domem. Została przygotowana w odpowiedzi na potrzeby i oczekiwania nauczycieli/ nauczycielek oraz rodziców, zidentyfikowane podczas szkoleń i konsultacji przeprowadzonych w ramach projektu „Szkoła dostępna dla wszystkich”, realizowanego przez Instytut Badań Edukacyjnych we współpracy z UNICEF i Ministerstwem Edukacji Narodowej. Publikacja pełni funkcję przewodnika dla specjalistów prowadzących spotkania i warsztaty dla nauczycieli i rodziców uczniów jak i poradnika, zawierającego cenne wskazówki, z których mogą skorzystać uczestnicy tych spotkań. W pierwszej części omówione są zagadnienia kierowane do nauczycieli i nauczycielek dotyczące radzenia sobie z trudnymi zachowaniami uczniów i uczennic, skutecznej komunikacji z rodzicami oraz zapobiegania wypaleniu zawodowemu. Druga część – przeznaczona dla rodziców – jest poświęcona omówieniu psychospołecznego funkcjonowania uczniów/uczennic w okresie adolescencji, uzależnień behawioralnych oraz kryzysów pojawiających się u uczniów i uczennic w wieku szkolnym. W publikacji zamieszczono treści teoretyczne, ćwiczenia, pytania do refleksji, materiały pomocnicze, a także wskazówki dotyczące prowadzenia zajęć w sposób angażujący i dopasowany do grupy docelowej.

Od 2022 roku skala zjawiska migracji gwałtownie wzrosła, generując wyzwania dla polskich szkół dotyczące pracy z uchodźcami z Ukrainy. Podstawową barierą był brak znajomości języka polskiego przez uczniów, a także różnice programowe pomiędzy polskimi i ukraińskimi systemami oświaty. Powodowały one, że uczniowie często trafiali do niższych klas, aniżeli wynikało to z ich wieku, lub powtarzali klasę z powodu trudności szkolnych generowanych przez barierę językową. Dodatkowo sytuację utrudniał ograniczony zasób rozwiązań systemowych skierowanych zarówno na wsparcie nauczycieli, jak i integrację dzieci polskich oraz tych z biografią migracyjną.

Program Rozwijania Kompetencji Międzykulturowych „Przygody Innego” stanowi próbę odpowiedzi na realne potrzeby związane z przemianami dokonującymi się we współczesnym świecie, w którym coraz bardziej uwidaczniają się różnice – na wielu płaszczyznach funkcjonowania człowieka. Jego głównym celem jest wspieranie procesu przygotowania dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym do kontaktów z Obcymi i Innymi, głównie poprzez doświadczanie sytuacji umożliwiających zrozumienie osób, które ze względu na różne cechy (biologiczne, społeczne, ekonomiczne, kulturowe) mogą być postrzegane jako różniące się od większości.

Ми усвідомлюємо, що початок навчання в новій освітній системі може бути великим викликом, тому пропонуємо Вам «Довідник із польської системи освіти» (надалі скорочено – Довідник). Це посібник, призначений для нових учнів польських шкіл і дитячих садків. Завдяки ньому Вам буде легше зрозуміти принципи роботи закладів освіти у Польщі та сповна користуватися їхніми послугами. Сподіваємося, що завдяки цьому матеріалу процес набору в дитячі садки та школи стане більш зрозумілим, такі документи, як висновок чи рішення про необхідність спеціального навчання, – простішими, а система оцінювання – прозорі.

Czy są Państwo dyrektorami/dyrektorkami szkoły, do której nie chodzą jeszcze uczniowie z doświadczeniem migracji, ale zastanawiają się Państwo, w jaki sposób się do tego przygotować? A może takie osoby dołączyły już do placówki i potrzebują Państwo informacji dotyczących zarządzania wielokulturową szkołą, wsparcia oraz nowych pomysłów związanych z tym, w jaki sposób lepiej zarządzać szkołą, która zmienia się kulturowo lub zorganizować naukę osobom z doświadczeniem migracji? Jeśli tak, to ta publikacja jest dla Państwa.

Uczniowie i uczennice z doświadczeniem migracji, którzy trafiają do polskich szkół, mają zróżnicowane umiejętności językowe oraz doświadczenie edukacyjne ze względu na to, że różne są ich losy migracyjne. Są wśród nich dzieci migrantów ekonomicznych, pracowników delegowanych, uchodźców, a także dzieci rodziców, którzy zdecydowali się na powrót do Polski po okresie emigracji. Wszystkie one mają specyficzne potrzeby edukacyjne. Tylko niektóre z nich potrzebują więcej wsparcia językowego w procesie adaptacji i będą mogły skorzystać z wiedzy i umiejętności osiągniętych w innych szkołach czy systemach edukacyjnych, a inne nie będą miały możliwości zdobycia takiego kapitału, co w znacznym stopniu determinuje ich edukację i integrację w polskiej szkole. Najtrudniej jest uczniom i uczennicom nieznającym lub słabo znającym język polski, mającym luki edukacyjne oraz rodziców niemówiących po polsku, którzy nie są w stanie wesprzeć ich w procesie uczenia się i sami potrzebują czasu na adaptację i akulturację w nowym miejscu.

Trudno przecenić znaczenie rozwoju językowego człowieka, stanowi bowiem podstawę rozwoju poznawczego, społecznego, umiejętności czytania i wielu innych obszarów rozwoju. Rozwój ten ma także bezpośredni wpływ na stany emocjonalne dziecka, co sprawia, że można wyraźnie wskazać związek pomiędzy ewentualnymi problemami emocjonalnymi dziecka a jego trudnościami w rozwoju językowym. Członkowie rodziny dziecka, osoby, z którymi kontaktuje się ono codziennie i najczęściej oraz które są dla niego ważne, odgrywają istotną rolę, ponieważ pomagają dziecku rozwijać jego wczesne umiejętności komunikacyjne.