Pokolenie Z potrzebuje sprawczości i szkoły, która uczy samodzielności

Świat, w którym dorasta Pokolenie Z, jest nieprzewidywalny i pełen sprzecznych oczekiwań. Z jednej strony młodzi ludzie słyszą, że powinni być samodzielni i kreatywni, z drugiej – funkcjonują w systemie edukacji opartym na odtwarzaniu schematów i podporządkowaniu się regułom. Coraz częściej rodzi to frustrację i poczucie braku wpływu.

Jak pokazuje analiza Macieja Pabiska i Katarzyny Pająk-Załęskiej opublikowana na łamach kwartalnika EDUKACJA, uczniowie doświadczają tzw. „uwikłania” w struktury szkolne, rodzinne i społeczne. W praktyce oznacza to ograniczoną autonomię, niskie poczucie sprawczości i trudność w przełożeniu szkolnej wiedzy na realne wyzwania codzienności.

Pokolenie Z chce sensu i wpływu

Dla młodych ludzi liczy się dziś coś więcej niż dobre oceny. Chcą rozumieć sens nauki, mieć wpływ na swoje działania i widzieć, że szkoła przygotowuje ich do życia poza murami klasy. Brak tej spójności prowadzi do spadku motywacji i poczucia, że edukacja „nie nadąża” za rzeczywistością.

Autorzy tekstu zwracają uwagę, że odpowiedzią na te wyzwania może być model edukacji oparty na podmiotowości ucznia. Taki, który rozwija krytyczne myślenie, odpowiedzialność i umiejętność podejmowania decyzji.

Profil absolwenta i absolwentki – coś więcej niż dokument

W tym kontekście szczególne znaczenie zyskuje Profil absolwenta i absolwentki. Nie jako lista oczekiwań, lecz jako realne narzędzie zmiany. Konsekwentnie wdrażany może stać się punktem odniesienia dla programów nauczania, metod pracy nauczycieli i codziennych doświadczeń uczniów.

Autorzy podkreślają, że profil absolwenta ma potencjał emancypacyjny. Może wspierać młodych ludzi w budowaniu poczucia sprawczości, jeśli szkoła skupi się nie tylko na przekazywaniu wiedzy, ale także na rozwijaniu kompetencji potrzebnych do samodzielnego funkcjonowania w zmiennym świecie. Zmiana podejścia do edukacji nie jest prostym zadaniem. Wymaga spójnej wizji, współpracy nauczycieli, dyrektorów i decydentów oraz odwagi w odchodzeniu od utartych schematów. Jednak – jak pokazują badania i analizy – bez takiej zmiany trudno będzie odpowiedzieć na realne potrzeby młodego pokolenia.

Artykuł "Profil absolwenta i absolwentki jako narzędzie emancypacji w kontekście edukacyjnych mechanizmów reprodukujących uwikłanie" dostępny jest na stronie kwartalnika EDUKACJA.

O autorach

Maciej Pabisek jest doktorem nauk humanistycznych oraz absolwentem Uniwersytetu Jagiellońskiego. Pracuje jako ekspert i mentor w e-learningowym zespole projektowym Instytutu Badań Edukacyjnych – Państwowego Instytutu Badawczego. Jest również wykładowcą Wyższej szkoły Kształcenia Zawodowego.

Katarzyna Pająk-Załęska jest doktorem nauk o zdrowiu, absolwentką Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu oraz wykładowczynią Uniwersytetu Dolnośląskiego DSW. Jako badaczka systemu edukacji pracuje w Zespole ds. Zmian w Systemie Edukacji IBE PIB.