Propozycje podstaw programowych dla szkół ponadpodstawowych

292 ekspertów z całego kraju, 26 zespołów przedmiotowych 120 recenzentów i ponad 7 miesięcy prac. Nad projektami 32 podstaw do szkół ponadpodstawowych pracowali wspólnie nauczyciele szkół ogólnokształcących, techników, branżowych szkół, wykładowcy akademiccy, badacze oraz egzaminatorzy OKE.

Propozycje ekspertów zostały przesłane do Ministerstwa Edukacji Narodowej. Na tej podstawie resort przygotuje projekt rozporządzenia, który zostanie poddany konsultacjom społecznym. Nowe podstawy programowe zgodnie z harmonogramem Reformy26 “Kompas Jutra” mają zacząć obowiązywać od 1 września 2027 roku w I klasach szkół ponadpodstawowych. O ich ostatecznym kształcie zadecyduje MEN.

• Projekty podstaw programowych

Kto przygotowywał projekty podstaw?

Podstawy programowe dla szkół ponadpodstawowych są kontynuacją podstaw dla szkół podstawowych, które obowiązują od 1 września 2026 roku. Projekty oparte są na tych samych założeniach (Profil absolwenta i absolwentki), posługują się tymi samymi kategoriami pojęciowymi.

Eksperci, których wyłoniliśmy w ogólnopolskim naborze, podzieleni zostali na zespoły  przedmiotowe, które wypracowały projekty dla: liceum i technikum (zakres podstawowy i rozszerzony), branżowej szkoły I stopnia, branżowej szkoły II stopnia oraz szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy. Projekty przeszły proces kilkustopniowej recenzji.

Każdy zespół otrzymał wyniki ankiet nauczycieli na temat podstaw programowych, które przeprowadziliśmy na początku roku (uzyskaliśmy odpowiedzi od ponad 5 tysięcy respondentów), aby projekty odpowiadały potrzebom i oczekiwaniom nauczycieli.

Rok bazowy w szkołach ponadpodstawowych

W I klasach liceów i techników proponujemy realizację jednakowej podstawy programowej. To tzw. “rok bazowy”, w trakcie którego uczniowie mieliby pogłębiać wiedzę i umiejętności zdobyte w szkole podstawowej, rozwijać kompetencje fundamentalne oraz sposoby uczenia się adekwatne do nowych wymagań i rosnącej samodzielności. Nacisk położony został na najważniejsze komponenty wiedzy i umiejętności niezbędnych do specjalizowania się w określonych przedmiotach i dziedzinach. Rozszerzenia w liceum i technikum będą mogły rozpocząć się od drugiej klasy.

Dajemy młodym ludziom dodatkowy rok na wybór rozszerzenia, by o swojej przyszłości nie musieli decydować w wieku 13 lub 14 lat. Chcemy, żeby uczniowie pierwszej klasy mieli szansę na to, aby rozwijać się w podstawowych akademickich umiejętnościach. Co to znaczy? Zyskują narzędzia do uczenia się w dziedzinach. Czyli na przykład na języku polskim mocno stawiamy na to, żeby uczyli się interpretować teksty, czytać, pisać, komunikować się

– dr Kinga Białek, ekspertka zewnętrzna i koordynatorka zespołu języka polskiego w IBE PIB.

Najważniejsze zmiany w szkołach ponadpodstawowych

Utrzymujemy znaczenie wiedzy akademickiej. Kursy podstawowe mają dać nam fundament wiedzy ogólnej, ale z założeniem głębokiego rozumienia tych zjawisk. Od zapamiętywania, odtwarzania z pamięci sięgamy również w stronę analizy i oceny. W projektach podstaw programowych jest więc mniej wymagań, które polegają tylko na odtworzeniu z pamięci tego, co uczniowie słyszą na lekcji

– dr Jędrzej Witkowski, ekspert zewnętrzny i koordynator zespołu edukacji obywatelskiej w IBE PIB.

Wiedza: Proponujemy utrzymanie wysokich wymagań w zakresie wiedzy i umiejętności przedmiotowych, szczególnie w kursach rozszerzonych przygotowujących młodych ludzi do studiów kierunkowych (liczba godzin rozszerzeń się nie zmienia). W kursach podstawowych stawiamy na budowanie solidnego fundamentu wiedzy ogólnej opartego o głębokie rozumienie najważniejszych zjawisk i procesów. Także w szkołach branżowych chcemy wyposażyć uczniów w podstawową ogólną wiedzę o świecie, żeby łatwiej im było się w nim poruszać.

Kompetencje: w projektach podstaw kontynuujemy rozpoczęte w szkole podstawowej rozwijanie kompetencji, m.in. krytycznego myślenia, kreatywnego myślenia, rozwiązywania problemów, współpracy, dbania o innych i o siebie, a także kierowania sobą.

Praktyka: w każdym przedmiocie projektujemy doświadczenia edukacyjne - okazje dla młodych ludzi do wykorzystywania zdobywanej wiedzy w praktyce. W zależności od przedmiotu może to być np. analiza ofert produktów finansowych, samodzielne kwerendy historyczne, prowadzenie wywiadów czy minibadań, symulacji, debat.

Elastyczność: proponujemy rozszerzenie liczby przedmiotów do wyboru z 4 do 12 oraz  zwiększenie ich godzin z 1 do 2 (jedna z zasady powinna być wykorzystana podczas roku bazowego). To oznacza, że dyrektorzy mieliby większą elastyczność w tworzeniu planów zajęć (dowolność rozłożenia godzin przedmiotów od II klasy). Proponowane przedmioty do wyboru dyrektora to: sztuki wizualne, muzyka, język łaciński i kultura antyczna, filozofia, wiedza o mediach, historia sztuki, wstęp do rozumowań matematycznych, matematyka wyższa, analiza i modelowanie danych, astronomia, technologie przełomowe, bezzałogowe statki powietrzne, a także możliwość przeznaczenia godziny na przedmiot autorski.

Zachowujemy liczbę rozszerzeń: 21 + 1. 21 godzin wynika wprost z rozporządzenia o ramowych planach nauczania, a tę dodatkową godzinę można wykorzystać z godzin do dyspozycji dyrektora. Każde rozszerzenie ma co najmniej 6 godzin. To dyrektor szkoły będzie decydował, jak je rozłoży

– Magdalena Radwan-Röhrenschef, ekspertka zewnętrzna IBE PIB, socjolog edukacji i wieloletnia prezes Fundacji Dobrej Edukacji.

Kształcenie w technikum: proponujemy, aby dwa przedmioty przyrodnicze związane z zawodem były nauczane tak jak w liceum, a dwa pozostałe (niepowiązane z zawodem) w mniejszym zakresie. Zmniejszy to obciążenie uczniów technikum oraz da więcej czasu na przygotowanie do zawodu.

Zmiany w egzaminach: wymagania egzaminacyjne zostaną dopasowane do nowych podstaw programowych. Matura w nowej formule zacznie obowiązywać od 2031 roku. 

Wzmocnienie kształcenia w szkołach branżowych

W zakresie przyrody aż 59% piętnastolatków z branżowych szkół osiąga jedynie niskie poziomy umiejętności (poniżej poziomu 2.), w matematyce aż 71%, a w zakresie rozumienia czytanego tekstu – 68%. Tak wynika z ostatniej edycji badania PISA.

Chcieliśmy, aby niezależnie od wybranego typu szkoły, uczeń ukończył ją z kompetencjami fundamentalnymi, umożliwiającymi sprawne funkcjonowanie w świecie. Z wiedzą, która pozwala ten świat rozumieć. Zależało nam na tym, żeby wzmocnić kształcenie ogólne w szkołach każdego typu

– Elżbieta Strzemieczna, kierowniczka Zespołu ds. Zmian w Systemie Edukacji IBE PIB.

Założenia zmian w szkolnictwie branżowym:

• nowe podstawy programowe kształcenia ogólnego: budowanie solidnego fundamentu wiedzy ogólnej opartego o głębokie rozumienie najważniejszych zjawisk i procesów.

• rozwijanie kompetencji przekrojowych: krytyczne i kreatywne myślenie, rozwiązywanie problemów, współpraca, dbanie o innych, dbanie o siebie i kierowanie sobą.

• nacisk na rozwijanie kompetencji fundamentalnych: matematycznych i językowych (w odpowiedzi na pogorszenie wyników polskich uczniów w PISA 2022, co potwierdził również wyniki najnowszej edycji badania z 2025 roku).

Webinary o podstawach programowych

Od 28 października rozpoczynamy cykl spotkań z autorami projektów podstaw programowych do szkół ponadpodstawowych. Po szczegóły zapraszamy tutaj.