W Warszawie odbyła się konferencja IBE PIB „Moc wiedzy, badań i współpracy. W czym tkwi siła polskiej szkoły?”. Rozmawialiśmy o stanie polskiej edukacji, wynikach badań i projektach nowych podstaw programowych.
Spotkanie połączyło trzy perspektywy: wyniki badań edukacyjnych, znaczenie współpracy i praktyczne rozwiązania wspierające codzienną pracę w szkole. Wystąpienia wszystkich gości oraz ekspertów można zobaczyć na naszym kanale na YouTube.
Wydarzenie otworzyła Barbara Nowacka, Ministra Edukacji.
Reforma jest oparta na waszych najlepszych praktykach: na energii, na wiedzy, na doświadczeniu, na sprawdzonych działaniach, którymi później dzielicie się z innymi nauczycielkami i nauczycielami. (...) Wiem, że reforma Kompas Jutra się przyjmie. Ta reforma jest wzięta z życia. Dla wielu nauczycieli zmiana jest po prostu umocowaniem ich najlepszych praktyk i idzie dokładnie w tym kierunku, w którym chcieliby pracować.
- Barbara Nowacka, Ministra Edukacji

Prof. Mirosława Nowak-Dziemianowicz (Akademia WSB, Uczelnia Korczaka) opowiedziała o tym, jak budować współpracę w szkole.
Żyjemy w konsumpcyjnym świecie, który wszystko ulokował na rynku i zmonetyzował. W tym świecie także rodzice przenieśli edukację ze sfery wartości do sfery narzędzi. Dla nich edukacja jest narzędziem, które ma umożliwić ich dzieciom szczęśliwe życie. Rodzice rozumieją sukces nie w taki sposób, że chcą, żeby ich dziecko było radosne i realizowało swoje pasje. Chcą, żeby ich dziecko miało dobrą pracę
- prof. Mirosława Nowak-Dziemianowicz
Wyjaśniła, że sama "nie wie, co to jest dobra szkoła, i nikt z nas, specjalistów, tego nie wie". Pytała: "czy dobra szkoła to ta, która jest wysoko w rankingu, czy taka, do której dzieci chcą przychodzić, w której czują się bezpieczne i szczęśliwe?".
Edukacja to nie jest praktyka społeczna polegająca na tym, że przekazujemy wiedzę czy jakieś opinie z jednej głowy do drugiej. Edukacja polega na tym, że stwarzamy innym warunki do rozwoju
- prof. Mirosława Nowak-Dziemianowicz
Moc Badań: Raport o stanie edukacji
Dr hab. Tomasz Gajderowicz w wystąpieniu „Dlaczego nie będziemy drugą Finlandią? Diagnoza i perspektywy w 2026 roku” mówił o kierunkach rozwoju polskiej edukacji i o tym, czego możemy się nauczyć od innych systemów oświatowych.
Jak zepsuć najlepszy system edukacyjny na świecie? Finlandia zamiast na uczenie podstaw postawiła na towarzyszenie, bez zatroszczenia się o kompetencje fundamentalne. Bezrefleksyjnie skoczyła na główkę do pustego basenu cyfrowości. Zmieniała wszystko naraz i uwierzyła we własną legendę. Również Szwecja, Norwegia, Dania, mówią dzisiaj: zbłądziliśmy w tym liberalnym sposobie uczenia. Zapomnieliśmy o tym, że żeby była sprawczość, na początku musimy mieć wiedzę.
- Dr hab. Tomasz Gajderowicz
Wskazał również na Singapur, który utrzymuje wyjątkowe, niesamowite wyniki edukacyjne. Według danych, dzieci w Singapurze w wieku 15 lat są około 4 lata edukacji do przodu względem dzieci w krajach europejskich.

W części poświęconej diagnozie dr Michał Sitek i Agnieszka Szymczak z IBE PIB przedstawili najważniejsze zagadnienia związane ze stanem polskich szkół.
Mocne strony polskiej edukacji to solidne umiejętności podstawowe, wysokie wyniki polskich uczniów oraz nauczyciele, którzy lubią swoją pracę. Słabą stroną jest to, że gubimy uczniów w trakcie edukacji, że rośnie grupa uczniów, którzy są słabi. Jest też problem z dobrostanem uczniów i nauczycieli oraz z tą głębszą formą współpracy w nauczaniu.
- dr Michał Sitek
Dodał również, że słabą stroną polskiej edukacji jest to, że uczniowie nie czują się związani z polską szkołą, oraz nie czują, że nauczyciele się o nich troszczą i dostrzegają ich problemy. Zaznaczył, że polscy nauczyciele to w zdecydowanej większości osoby, które są już pod koniec swojej kariery zawodowej, ale to także osoby, które lubią pracować w szkole.
Nauczycielki i nauczyciele wymieniają się zdaniami i opiniami, konsultują się, ale brakuje głębokiej współpracy. Jeżeli chcemy, żeby nauczyciele byli profesjonalistami korzystającymi z wyników badań naukowych, żeby nauczyciel, podobnie jak w Anglii, z ochotą szedł w sobotę na spotkanie, by dyskutować, jak uczyć efektywniej, to potrzebna jest do tego współpraca
- dr Michał Sitek
Wyjaśnił, że eksperci przyjeżdżali do Polski i zastanawiali się, skąd się wziął tak wysoki poziom nauczania w polskich szkołach.
Widzimy go w badaniach czwartoklasistów, w badaniu TIMSS i w badaniu PIRLS. Umiejętności uczniów wciąż są bardzo wysokie. Natomiast coś niedobrego dzieje się później. Widzieliśmy już wykres z wynikami badania PISA. Wciąż jesteśmy wysoko, ale podobnie jak wiele innych krajów mierzymy się z tym, że nasze wyniki słabną. Kiedy porównujemy osiągnięcia uczniów w kolejnych klasach, widzimy, że coraz większa staje się grupa uczniów, którzy mają trudności z podstawowymi umiejętnościami
- dr Michał Sitek
Moc Współpracy: uczniowie i ich dobrostan
Paweł Penszko z IBE PIB przedstawił wyniki badań międzynarodowych o tym, jakie znaczenie mają dla uczniów relacje, więzi i poczucie przynależności.
W Polsce tylko trochę ponad połowa nauczycieli czuje się ceniona przez rodziców. Występuje u nas wyjątkowo silna zależność między relacjami nauczycieli z rodzicami a poziomem stresu i dobrostanem nauczycieli. To sugeruje, że źródłem stresu są często właśnie relacje między nauczycielami a rodzicami. Ważne jest też przywództwo dyrektora szkoły. Co ciekawe, jest ono ważne dla relacji między nauczycielami a uczniami, a nie tylko dla relacji między dyrektorem a nauczycielami
- Paweł Penszko, IBE PIB
Dominika Cieślikowska opowiedziała z kolei o praktykach, które wzmacniają wspólnotę i tworzą w szkołach i przedszkolach przestrzeń do interakcji.
Lekcja wychowawcza jest za mało wykorzystywana do budowania relacji. Niestety bardzo często mam wrażenie, że to raczej moment informowania się nawzajem o działaniach, zamiast rozmowy o tym, co nas łączy, co nas dzieli i jak blisko czy daleko jesteśmy od siebie
- Dominika Cieślikowska, IBE PIB

Wyjaśniła, że zamiast pracy w grupie proponuje konkretne praktyki uczenia się kooperatywnego, z konkretną strukturą pracy, na przykład kołem komunikacji. Jak to działa?
Zamiast tylko połączyć uczniów w grupę i poprosić o zdefiniowanie pojęć, wyznaczamy role. Ale nie tradycyjne, typu: jeden mówi, drugi pisze, trzeci prezentuje. Chodzi o role merytoryczne. Jedna osoba wybiera pojęcie i je definiuje. Druga musi słuchać, bo jej zadaniem będzie podanie przykładu do tego, co powiedział kolega czy koleżanka. Trzecia łączy zdefiniowane pojęcie z innym z listy, a dopiero czwarta wyciąga wnioski i podsumowuje. Zapraszamy więc do pracy ze strukturą, żeby naprawdę była interakcja. Żeby nie był to wymyślony oddolnie podział zadań, tylko struktura pokazana i zademonstrowana
- Dominika Cieślikowska, IBE PIB
Moc Wiedzy: narzędzia w pracy nauczyciela
Dr Marek Smulczyk i dr Gabriela Ziewiec-Skokowska z IBE PIB omówili strategie edukacyjne, które wspierają rozwój i uczenie się dzieci w wieku przedszkolnym. Zaprezentowali przy tym kolejne narzędzie z zestawem strategii edukacyjnych, tym razem dla najmłodszych.
Co w nim znajdziemy? 10 głównych strategii, które mogą pomóc skuteczniej działać w edukacji przedszkolnej i budować profesjonalne oddziaływanie na grupy. Każdą strategię opisują trzy wskaźniki. Dzięki nim każdy, kto pracuje z taką grupą, może wybrać strategię i dostosować ją do swojej codziennej pracy.
Gdyby ktoś nas zapytał, które strategie są najskuteczniejsze w przedszkolu, to myślę, że po całym dniu z dziećmi powiemy: nie wiem. Nie wiem, jak się nazywam, nie wiem, co chcę zjeść na obiad, w ogóle nic nie wiem. Dzięki przewodnikowi po strategiach dla najmłodszych możemy sobie szybko przypomnieć, które z nich przynoszą najlepsze rezultaty
- dr Gabriela Ziewiec-Skokowska, IBE PIB
Według ekspertki, wszystko zaczyna się w przedszkolu, bo jest to ważny dla dzieci okres, który rozstrzyga o tym, jak potoczą się jego losy w przyszłości i z jakim nastawieniem do siebie, do innych ludzi, ale też do nauki wejdzie do szkoły podstawowej. Dodała, że każde doświadczenie dziecka może stać się okazją do uczenia się, a kompetencje dzieci kształtujemy od rana do późnego popołudnia, czyli przez cały czas, kiedy z nimi jesteśmy.
Dobre doświadczenia edukacyjne nie powstają przypadkiem. Tworzymy je każdego dnia, świadomie wybierając sposoby wspierania uczenia się i rozwoju dzieci
- dr Gabriela Ziewiec-Skokowska, IBE PIB
John Jenkinson z Evidence Based Education w wystąpieniu „Wspólne wyzwania, własna droga. Osobisty kompas rozwoju nauczyciela” mówił o świadomym planowaniu rozwoju zawodowego. Powiedział, że czynnikiem, który ma największy wpływ na zdobywanie wiedzy, jest to, co dzieje się w klasie każdego dnia. I jest to czynnik, na który mamy wpływ.
Przeanalizowaliśmy setki badań, zbudowaliśmy model dobrego nauczania, który składa się z czterech wymiarów. Po pierwsze, dobre nauczanie to dobra znajomość materiału przez nauczyciela. Po drugie sposób, w jaki nauczyciel aktywizuje uczniów i motywuje ich do nauki. Trzeci wymiar to dobre gospodarowanie czasem i zasobami. Czwarty to pobudzanie uczniów do myślenia wyższego rzędu.
- John Jenkinson, Evidence Based Education
Panel dyskusyjny - dlaczego tak często mówimy o współpracy
W panelu prowadzonym przez Justynę Orszulak przedstawiciele różnych poziomów systemu oświaty, czyli kurator oświaty, wizytator, dyrektor i nauczyciel, rozmawiali o tym, czy współpraca w edukacji jest rzeczywistą praktyką, czy tylko hasłem.

Mam marzenie, żeby budować na Mazowszu szkołę czułości bez obojętności. Mówię o tym od 2024 roku. O czułości mówiła Olga Tokarczuk w swoim wystąpieniu noblowskim, o tym, żeby nie być obojętnym, mówił w Auschwitz profesor Marian Turski. We współpracy i komunikacji kluczowe jest przede wszystkim dostrzeżenie drugiego człowieka. Czy to kolega z pokoju nauczycielskiego, czy dyrektor, czy dziecko. Jeśli sam jestem otwarty na siebie, będę otwarty na drugiego człowieka. I wtedy współpraca będzie się układać w sposób naturalny
- Wioletta Krzyżanowska, Mazowiecka Kurator Oświaty
Nowe podstawy programowe dla szkół ponadpodstawowych
Elżbieta Strzemieczna z IBE PIB przedstawiła projekty zmian w podstawach programowych dla liceów ogólnokształcących, techników i szkół branżowych. Zmiany mogą wejść w życie od września 2027 roku.
Po konferencji odbyły się również warsztaty dla nauczycieli:
- język polski - prowadzenie: dr Kinga Białek;
- wiedza o mediach (nowy przedmiot do wyboru dyrektora) prowadzenie: Katarzyna Błaszczyk;
- fizyka - prowadzenie: dr Dagmara Sokołowska, prof. UJ;
- geografia - prowadzenie: dr hab. Arkadiusz Tomczyk, Katarzyna Dacy-Ignatiuk.
Zobacz wystąpienia wszystkich ekspertów
