W projekcie terminem "interwencje" określane są strategie reagowania na sytuacje problemowe, wynikające ze zróżnicowanych potrzeb dzieci i uczniów. Są to praktyczne, możliwe do wdrożenia rozwiązania: diagnostyczne, edukacyjno-specjalistyczne, proceduralne, dydaktyczne, szkoleniowe, których celem jest wsparcie uczniów w procesie uczenia się, poprawę funkcjonowania psychospołecznego lub rozwój określonych umiejętności.. Każda interwencja to jasno określona strategia postępowania, którą można zaadoptować do warunków swojej szkoły.
Interwencje te mogą być realizowane na dwóch poziomach:
- jako działanie wobec zespołu nauczycieli i nauczycieli specjalistów danej placówki, realizowane w formie:
- szkoleń – polegają na przeszkoleniu z danego zagadnienia innych nauczycieli lub/i nauczycieli specjalistów, np. podczas rady pedagogicznej
- konsultacji – polegają na udzieleniu porady, wskazówki, przekazaniu materiałów ze szkoleń, które pomogą w rozwiązaniu zidentyfikowanego problemu
- jako oddziaływanie edukacyjno-specjalistyczne wobec ucznia i/lub rodziców obejmujące wszystkie etapy OCENY FUNKCJONALNEJ:
- szkolną ocenę funkcjonalną, ewentualnie badanie specjalistyczne w poradni
- planowanie wsparcia
- realizacja wsparcia
- monitorowanie i ewentualna modyfikacja wsparcia
- ocena efektywności.
Poniżej znajdują się skrócone opisy interwencji.
Opis interwencji
Interwencja 1.1 Wzmacnianie poczucia własnej skuteczności uczniów ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi w oparciu o wykorzystanie metody projektów
Celem interwencji jest wdrożenie metody projektów, jako formy pracy w grupie zróżnicowanej ukierunkowanej na wzmacnianie poczucia własnej skuteczności. Nauczanie metodą projektów bazuje na aktywności własnej uczących się. Interwencja polega na przygotowaniu nauczycieli do pracy metodą projektów, a następnie wdrożeniu tej metody w pracy z klasą. W pierwszym etapie nauczyciele specjaliści przeprowadzą szkolenia dla nauczycieli dotyczące zasad i etapów pracy metodą projektów. W drugim etapie nauczyciele przeprowadzają zajęcia, w ramach realizowanych przedmiotów, z zastosowaniem metody projektów.
Czas trwania interwencji jest uzależniony od wyboru tematu projektu oraz jego obszerności. Optymalny czas przeprowadzenia projektu to 4 tygodnie.
Interwencja 1.2 Wykorzystywanie różnorodnych sposobów prezentacji treści – zastosowanie ETR w pracy z uczniami z trudnościami w rozumieniu języka
Zaproponowana interwencja polega na przygotowaniu nauczycieli specjalistów do wdrożenia innych nauczycieli do prowadzenia zajęć uwzględniających zróżnicowane potrzeby uczniów w zakresie rozumienia mowy i języka. Dzięki temu będą mogli wyposażyć nauczycieli w kompetencje związane ze stosowaniem narzędzia, jakim jest ETR. Nauczyciele specjaliści zostaną zapoznani z założeniami Projektowania Uniwersalnego w edukacji (UDL), następnie skupią się na pierwszej zasadzie projektowania uniwersalnego w edukacji (PUwE), a w jej ramach z ETR. W drugim etapie nauczyciele specjaliści powinni przekazać wiedzę na temat stosowania ETR – zasadności, skuteczności, zasad przygotowania tekstów w mowie łatwej do czytania i rozumienia osobom prowadzącym zajęcia z uczniami z trudnościami w rozumieniu mowy i języka bez względu na etiologię. Może się to odbywać w ramach szkoleń podczas rad pedagogicznych, szkoleń przeznaczonych dla chętnych nauczycieli, indywidualnego tutoringu.
Minimalny czas trwania interwencji powinien być wyznaczony przez konkretną partię materiału/działu wybranego przez osobę uczącą do realizacji z wykorzystaniem ETR. Sugerowany czas trwania: od 2 tygodni do 2 miesięcy.
Interwencja 1.3 Ocenianie w klasie zróżnicowanej sprzyjające nauczaniu i uczeniu się
Celem interwencji jest doskonalenie kompetencji nauczycieli w zakresie oceniania uczniów w sposób zróżnicowany. Opisywana interwencja jest przykładem efektywnego oceniania wewnątrzszkolnego uczniów z wykorzystaniem różnorodnych jego form, nie tylko najbardziej popularnego oceniania cyfrowego. Proponowane rozwiązanie może być inspiracją dla nauczycieli w bieżącej pracy z uczniami. Poszerza jednocześnie ich wiedzę na temat oceniania bieżącego i sumującego oraz wyposaża w dodatkowe umiejętności.
Minimalny czas trwania jest zależny od przedmiotu i liczby lekcji w ciągu tygodnia: przedmioty realizowane w częstotliwości 1-2 lekcje w tygodniu – 1 okres/półrocze; przedmioty realizowane w częstotliwości 3 i więcej lekcji w tygodniu – 3 miesiące.
Interwencja 1.4 Metoda preparowania tekstów w toku edukacji uczniów ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi
Celem interwencji jest wspieranie uczniów z doświadczeniem migracji w nabywaniu języka polskiego jako języka obcego oraz uczeniem się przedmiotów szkolnych w języku polskim. Działanie ma na celu rozwinięcie umiejętności korzystania z metody preparowania (upraszczania) tekstów zawierających nazewnictwo specjalistyczne z przedmiotowych podręczników szkolnych. Metoda ta polega na upraszczaniu tekstu oryginalnego przez usuwanie trudniejszych struktur gramatycznych lub leksykalnych czy parafrazowaniu, tak, aby tekst został dostosowany pod względem formalnym i treściowym do poziomu biegłości językowej, którą reprezentują uczniowie z doświadczeniem migracji. Zabieg wymaga stosowania odpowiednich reguł tworzenia wypowiedzi związanych z aspektem leksykalnym (dobór słownictwa), aspektem składniowym (budowę zdań), aspektem kompozycyjnym i kognitywnym (organizację treści) oraz aspektem wizualnym (typografię i layout tekstu). Metoda może być stosowana na różnych etapach edukacyjnych.
Czas trwania interwencji zależy od potrzeb oraz możliwości rozwojowych i językowych ucznia/ów z doświadczeniem migracji. Proponujemy wykorzystanie jednego tekstu uproszczonego wraz z ćwiczeniami podczas 45 minutowych zajęć.
Interwencja 1.5 Metoda międzykulturowego portfolio w procesie nauczania-uczenia się języka polskiego jako obcego
Celem interwencji jest wsparcie ucznia z doświadczeniem migracji w rozwijaniu kompetencji językowych i świadomości międzykulturowej dzięki zastosowaniu metody międzykulturowego portfolio. Metoda ta polega na trwającym przez cały okres zajęć językowych zbieraniu przez dzieci i młodzież z doświadczeniem migracji materiałów potwierdzających podwyższanie kompetencji w zakresie posługiwania się językiem polskim oraz rozwijanie rozumienia polskiej kultury czy zwyczajów. Proces ten jest dostosowany do wieku ucznia i odbywa się z uwzględnieniem różnych form ekspresji werbalnej i plastycznej.
Interwencja jest przeznaczona dla uczniów szkół podstawowych (klasy 4-8), których znajomość języka polskiego sytuuje się na poziomie podstawowym. Optymalny czas trwania interwencji to 28 godzin dydaktycznych (14 zajęć po 90 min.), minimalny – 14 godzin dydaktycznych (7 zajęć po 90 min.)
Interwencja 2.1 Reagowanie na zachowania uczniów zakłócające pracę w czasie lekcji
Celem interwencji jest przygotowanie nauczycieli do wdrożenia w praktyce sposobów skutecznego eliminowania zachowań zaburzających dyscyplinę w klasie. Interwencja polega na na przygotowaniu nauczycieli, a następnie wdrożeniu przez nich w praktyce procedur bazujących na zastosowaniu zestawu technik zarządzania grupą, które ułożone według siły interwencji pozwalają regulować zachowania uczniów w krótko i długofalowej perspektywie bez niepotrzebnej eskalacji sytuacji.
Minimalny czas trwania interwencji: trzy miesiące. Optymalny czas trwania interwencji – jeden semestr regularnego wykorzystywania proponowanych metod.
Interwencja 2.2 Zwiększenie liczby interakcji między uczniami w czasie lekcji w grupie zróżnicowanej kulturowo
Celem interwencji jest włączenie do codziennych działań nauczyciela, w czasie lekcji przedmiotowych lub innych zajęć z uczniami, aktywności mających służyć zwiększeniu częstotliwości kontaktów między uczniami w klasie co sprzyja integracji i pozwala przeciwdziałać negatywnym zjawiskom, jak izolacja czy stygmatyzacja. Nauczyciel przygotowując i prowadząc lekcję adekwatnie dobiera zadania do pracy grupowej, które wymagają współpracy oraz wprowadza aktywności, dzięki którym uczeń izolowany znajduje się w zróżnicowanych konfiguracjach społecznych; małych lub większych zespołach z wykorzystaniem różnych form podziału na pary/grupy (np. technika Think, Pair, Share). Proponowane działania mogą być stosowane w pracy z uczniami szkół podstawowych i średnich. Minimalny czas trwania interwencji to dwa miesiące. Optymalny czas trwania interwencji – jeden semestr regularnego wykorzystywania proponowanych metod.
Interwencja 2.3 Zarządzanie klasą zróżnicowaną kulturowo
Celem interwencji jest ograniczenie sytuacji występowania wśród uczniów zachowań wykluczających, takich jak: odmowa współpracy, komentarze dyskryminujące i przemoc werbalna, komunikaty i zachowania oparte na stereotypach i uprzedzeniach. Działanie polega na zauważaniu zachowań wykluczających, adekwatnym do sytuacji reagowaniu (np. zachęcaniu do wykonywania pracy w grupie, stosowaniu komunikat typu STOP, odwoływaniu się do zasad ustalonych w klasie. W przypadku, gdy zachowania wykluczające się powtarzają interwencja jest kontynuowana w celu poszukiwania przyczyn takiej sytuacji i wprowadzenia działań naprawczych.
Proponowane działania mogą być stosowane w pracy z uczniami szkół podstawowych i średnich. Minimalny czas trwania interwencji to trzy miesiące. Optymalny czas trwania interwencji – jeden semestr regularnego wykorzystywania proponowanych metod.
Interwencja 3.1 Skuteczne sposoby prowadzenia komunikacji jednokierunkowej z rodzicami
Celem interwencji jest przygotowanie nauczyciela do wdrożenia w pracy nauczycieli modelu komunikacji z rodzicami uczniów bazującego na regularnym informowaniu rodziców o postępach dziecka i komunikacji bazującej na faktach.
Interwencja polega na przygotowaniu nauczycieli przedmiotowych do komunikowania się z rodzicami uczniów opartego na faktach, co wymaga rozwinięcia umiejętności pisania informacji o zachowaniu ucznia językiem faktów, określania oczekiwanego wsparcia ze strony rodziców i opisywania działań wspierających pracę nauczyciela oraz opanowania technik dostrzegania pozytywnych zachowań ucznia i jego mocnych stron. Kolejnym etapem jest wypracowanie i wdrożenie przez nauczycieli procedury regularnego informowania rodziców o pozytywnych zachowaniach ucznia.
Minimalny czas trwania interwencji to trzy miesiące. Optymalny czas trwania interwencji to jeden semestr. Interwencja obejmuje organizację 5 spotkań.
Interwencja 3.2 Umiejętność budowania wrażliwego międzykulturowo sposobu komunikowania się z rodzicem dziecka z doświadczeniem migracji
Celem interwencji jest rozwijanie kompetencji wrażliwej międzykulturowo komunikacji z rodzicami ucznia z doświadczeniem migracji. Współpraca z rodzicami dzieci z doświadczeniem migracji może stanowić wyzwanie dla nauczyciela, ze względu na różnice kulturowe, językowe i społeczne, a jednocześnie jest niezbędna by adekwatnie wspierać ucznia. Działanie w ramach interwencji polega na autorefleksji nauczyciela co do własnych doświadczeń w kontaktach z rodzicami dzieci z doświadczeniem migracji, źródeł sukcesów czy przyczyn potencjalnych nieporozumień. Autoewaluacja nauczyciela jest prowadzona w formie gromadzonego dossier opartego na założeniach i technikach podejścia komunikacyjnego skoncentrowanego na rozwiązaniach (PSR).
Działania przeznaczone są dla nauczycieli-specjalistów pracujących z uczniami w każdym wieku (wszystkie etapy edukacyjne). Minimalny czas działania to jeden semestr, optymalny – rok szkolny.
Interwencja 3.3 Współpraca szkoły z organizacją społeczną w zakresie doskonalenia procesów edukacyjnych i wychowawczych
Celem interwencji jest wzmocnienie i uzupełnienie szkoły w realizacji konkretnych potrzeb w zakresie prowadzenia procesów edukacyjnych i wychowawczych (opisanych wyżej) z wykorzystaniem eksperckości i doświadczenia organizacji społecznych, wzbogacenie oferty edukacyjnej szkoły w zakresie rozwijania kompetencji miękkich u uczniów i uczennic i tym samym wzmocnienie konkurencyjności szkoły na rynku usług edukacyjnych, pozyskiwanie wsparcia w zakresie poszukiwania rozwiązania dla niespodziewanych wyzwań poprzez wykorzystanie elastyczności i szybkiego reagowania organizacji społecznych na takie wyzwania, Wzmocnienie w szkole procesów profesjonalizacji kadry pedagogicznej (nauczycieli, wychowawców, psychologa / pedagoga), rozwijanie szkolnego modelu długofalowej współpracy z podmiotami z zewnętrznego otoczenia szkoły. Działanie polega opracowaniu wskazówek dotyczących budowania współpracy z perspektywy szkoły, diagnozie potrzeb edukacyjnych i wychowawczych do wzmacniania w szkole, diagnozie potrzeb i zainteresowań uczniów, analizie działań profilaktyczno-wychowawczych, wskazania odpowiednich form działania do wdrożenia w szkole, konsultacji z Radą Rodziców, jeśli oferta dotyczy bezpośredniej pracy z uczniami, ustaleniu harmonogramu działań, stworzeniu odpowiednich warunków w szkole sprzyjających włączaniu się w działania proponowane przez organizacje społeczne.
Czas trwania interwencji – od 2 miesięcy do całego roku szkolnego.
Interwencja 4.1 Procedura postępowania dla nauczycieli specjalistów w przypadku uczniów, którzy przejawiają zaburzenia zachowania i adaptacyjne, z uwzględnieniem perspektywy międzysektorowej
Celem interwencji jest zmniejszenie częstości i intensywności zachowań autodestrukcyjnych, zachowań ryzykownych (całkowite lub częściowe wycofanie), zmniejszenie nasilenia problemów internalizacyjnych i eksternalizacyjnych, redukcja objawów związanych z wybuchami złości i destrukcyjnymi zachowaniami, poprawa relacji interpersonalnych dzięki: stabilizacji w relacji, zmniejszenie chwiejności emocjonalnej, zwiększenie trwałości relacji.
Interwencja polega na przeprowadzeniu diagnozy funkcjonalnej ucznia w środowisku szkolnym przy użyciu: Karta obserwacji zachowań ryzykownych, wywiad, analiza informacji uzyskanych od rówieśników i nauczycieli (skargi). Jeśli w wyniku analizy uzyskanych informacji nauczyciel stwierdzi, że spełnione są kryteria identyfikacji problemu należy poszerzyć działania diagnostyczne. Wymaga to nawiązania kontaktu z I poziomem referencyjnym lub/i PPP – za zgodą rodziców ucznia i przekazania istotnych informacji.
Minimalny czas trwania interwencji to 6 miesięcy, a maksymalny 9 miesięcy. Ważne, aby interwencja odbyła się w jednym roku szkolnym lub przerwa wakacyjna była uwzględniona w Indywidualnym Planie Zdrowienia.
Interwencja 4.2 Procedura postępowania dla nauczycieli specjalistów w przypadku uczniów doświadczających silnego lęku, z uwzględnieniem perspektywy międzysektorowej
Celem interwencji jest poprawa dobrostanu uczniów, u których zaobserwowano objawy zaburzeń lękowych.
Interwencja polega na przeprowadzeniu przez nauczyciela identyfikacji niepokojących zachowań przy pomocy przygotowanej do tego celu ankiety. Kolejnym krokiem jest przekierowanie ucznia pod opiekę psychologa/pedagoga szkolnego który, który dokonuje obserwacji ucznia w różnych aktywnościach na terenie szkoły jak również poddaje go badaniu ankietą zaburzeń lękowych. Następnie psycholog szkolny przeprowadza badanie psychologiczne Interface, celem oceny dobrostanu ucznia. Po przeprowadzonym badaniu psycholog/pedagog szkolny przekazuje rodzicom ucznia informację zwrotną z przeprowadzonej obserwacji i badania Interface. W dalszym etapie uczeń kierowany jest do OŚPP DiMna diagnozę, w wyniku której zostaje objęty pomocą i wsparciem. Ważnym elementem na etapie wdrożenia pomocy uczniowi w OŚPP DiM, jest ścisła współpraca nauczyciela i psychologa/pedagoga szkolnego z psychologiem diagnostą/ psychoterapeutą/ terapeutą środowiskowym, której celem jest dostarczenie informacji, jak wspierać ucznia na terenie szkoły. Po wdrożeniu interwencji psycholog szkolny powtarza badanie Interface.
W przypadku punktów 1-6, w interwencji, optymalny czas ich realizacji to miesiąc (z wyłączeniem pierwszego miesiąca nauki dla pierwszoklasistów; trudności w funkcjonowaniu ucznia mogą w tym czasie wynikać z jego trudności w adaptacji do nowej sytuacji). W przypadku punktów 7-10, w interwencji, minimalny czas ich realizacji to 6 miesięcy, a optymalny czas będzie zależał od stopnia nasilenia objawów lękowych i trudności w funkcjonowaniu ucznia na terenie szkoły.
Interwencja 4.3 Procedura postępowania dla nauczycieli specjalistów w przypadku uczniów, którzy doświadczyli traumy, z uwzględnieniem perspektywy międzysektorowej
Celem interwencji jest identyfikacja uczniów mogących doświadczać traumy „dużej”, traumy „małej” a także PTSD u dzieci z UA.
Interwencja w pierwszym kroku, polega na obserwacji dziecka przez nauczyciela, psychologa/pedagoga szkolnego. Jej celem jest określenie, na ile zachowania występujące u ucznia mogą być konsekwencją przeżycia traumatycznego i ukazywać się w formie objawów na poziomie zachowania, przeżywania i myślenia dziecka oraz na ile sprawiają mu trudność w funkcjonowaniu w szkole. Następnie w momencie podejrzenia, że może być to PTSD następuje przekierowanie dziecka do poradni psychologicznej na I poziomie referencyjnym w celu przeprowadzenia diagnozy i ustalenie wspólnego planu oddziaływań we współpracy nauczycieli, pedagoga i psychologa szkolnego i specjalistów poradni.
W zależności od wariantu czas trwania interwencji może się różnić.
W wariancie A, dotyczącym traumy dużej, procedura interwencji powinna być uruchomiona zaraz po otrzymaniu przez nauczyciela informacji, że dziecko uległo trudnemu doświadczeniu i nie powinna ona trwać dłużej niż 2 tygodnie, do kroku 7, kiedy dziecko podlega dalszej obserwacji przez nauczyciela oraz psychologa/pedagoga szkolnego. Jest to wersja optymalna, która może zagwarantować zapewnienie dziecku odpowiedniej opieki. Kolejne kroki – od 8 do 11 – będą zależne od woli rodzica, czy zgłosi dziecko do jednostek poza szkołą i jak szybko dziecko zostanie tam objęte oddziaływaniami pomocowymi. W wariancie B, dotyczącym traumy małej, procedura może trwać dłużej, w zależności od ilości informacji, jakie zbierze nauczyciel/wychowawca oraz psycholog i pedagog szkolny. Realizacja procedury do kroku 8 nie powinna jednak zająć dłużej niż miesiąc od momentu zauważenia u ucznia niepokojących objawów czy otrzymania zgłoszenia o zachowaniach problemowych. Jest to wersja optymalna, która może zagwarantować zapewnienie dziecku odpowiedniej opieki. Każde wydłużenie procedury naraża ucznia na występowanie kolejnych traumatycznych wydarzeń i może pogłębić zespół stresu pourazowego. Kolejne kroki, czyli 9 i 10, będą zależne od woli rodzica, czy zgłosi dziecko do jednostek poza szkołą i jak szybko dziecko zostanie tam objęte oddziaływaniami pomocowymi.
Interwencja 4.4 Procedura postępowania dla nauczycieli specjalistów w przypadku uczniów, którzy samookaleczają się, z uwzględnieniem perspektywy międzysektorowej
Celem interwencji jest wyposażenie dyrektorów szkół i nauczycieli specjalistów, w sposób postępowania w sytuacji dokonania przez ucznia na terenie szkoły samouszkodzenia a także obecności u ucznia samouszkodzeń bez lub z obecnymi zachowaniami samobójczymi.
Interwencja polega na zastosowaniu szczegółowo opisanej procedury postępowania przez nauczycieli specjalistów w przypadku dokonania przez ucznia na terenie szkoły samouszkodzenia lub obecności u ucznia samouszkodzeń bez lub z obecnymi zachowaniami samobójczymi tj. powołania przez placówkę zespołu interdyscyplinarnego w skład, którego wchodzą: dyrektor, wychowawca, psycholog szkolny i/lub pedagog. Do zadań członków zespołu należeć będzie przyjmowanie zgłoszeń i podejmowanie działań interwencyjnych.
Minimalny czas trwania interwencji to 3 miesiące do pół roku. Oddziaływanie 3- miesieczne będzie możliwe szczególnie w przypadku równoległej współpracy najbliższego środowiska ucznia oraz dostępności terminów w poradni czy też ośrodku świadczącego pomoc na rzecz dziecka. W wyjątkowych sytuacjach zespół interwencyjny podejmuje samodzielnie decyzję o przedłużenie długości trwania procedury w dostosowaniu do potrzeb ucznia.
Interwencja 4.5 Procedura postępowania dla nauczycieli specjalistów w przypadku samobójstwa ucznia lub podjętej przez niego próby samobójczej, z uwzględnieniem perspektywy międzysektorowej
Celem interwencji jest wyposażenie dyrektorów szkół i nauczycieli specjalistów, w sposób postępowania w sytuacji podjęcia na terenie szkoły próby samobójczej, w tym próby samobójczej zakończonej zgonem, następnie powrotu ucznia do klasy/szkoły po podjętej próbie samobójczej a także działań ukierunkowanych na klasę ucznia po podjętej próbie samobójczej zakończonej zgonem na terenie szkoły i poza nią.
Interwencja polega na zastosowaniu szczegółowo opisanej procedury postępowania przez nauczycieli specjalistów w przypadku samobójstwa ucznia lub podjętej przez niego próby samobójczej tj. powołania przez placówkę zespołu interdyscyplinarnego w skład, którego wchodzą: dyrektor, wychowawca, psycholog szkolny i/lub pedagog. Do zadań członków zespołu należeć będzie przyjmowanie zgłoszeń i podejmowanie działań interwencyjnych.
Czas trwania procedury zależny jest od rozpoznanego wariantu zdarzenia, w związku z którym podejmowane są:
- Działania natychmiastowe – 24-72h od zdarzenia
- Działania krótkoterminowe – w pierwszym tygodniu od zdarzenia
- Działania długoterminowe – od drugiego tygodnia od zdarzenia do kilku miesięcy, w zależności od potrzeb społeczności szkolnej, lub bezterminowo.
Interwencja 5.1 Rozwijanie umiejętności Porozumienia Bez Przemocy (PBP) w przedszkolu z wykorzystaniem gry planszowej „Żyrafa”
Celem interwencji jest rozwijanie kompetencji społeczno-emocjonalnych dzieci w wieku przedszkolnym oraz zwiększanie zasobów grupowych takich jak poziom empatii, zaufania oraz komunikowania bez przemocy w grupie.
Interwencja polega na wprowadzeniu elementów strategii postępowania Porozumiewania Bez Przemocy w grupie uczniów w wieku przedszkolnym, tj. wyjaśnienie “Czterech kroków dobrej rozmowy” oraz na czym polega język Żyrafy i Język Szakala. Dzieci zaznajomione z koncepcją PBP ćwiczą umiejętności opisywania sytuacji, wyrażania uczuć i potrzeb oraz formułowania próśb za pomocą gry planszowej Żyrafa.
Czas trwania interwencji – 6 tygodni.
Interwencja 5.2 Rozwijanie zdolności do decentracji i dostrzegania perspektywy innej niż własna
Celem interwencji jest rozwijanie umiejętności wychodzenia poza własną perspektywę i dostrzegania argumentów strony przeciwnej, kształtowanie dyspozycji do myślenia otwartego i elastycznego oraz tworzenie nawyku weryfikowania własnych przekonań i otwartości na perspektywę innych osób u młodzieży.Interwencja polega na przeprowadzeniu warsztatów dla młodzieży obejmujących edukację na temat wagi i znaczenia dostrzegania perspektywy innej niż własna, otwartości i elastyczności w myśleniu dla rozumienia innych oraz unikania błędów poznawczych czy zniekształceń.
Czas trwania interwencji – bezpośrednio z uczniami: od jednego do sześciu tygodni, w przypadku na nauczycieli przedmiotu: min. 8 tygodni.
Interwencja 5.3 Wsparcie komunikacyjne uczniów doświadczających trudności emocjonalnych i przemocy
Celem interwencji jest zwrócenie uwagi na problem przemocy werbalnej. Zaburzenia komunikacji są jednym z największych zagrożeń dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży. Działanie polega na wyposażeniu uczniów w wiedzę na temat zaburzeń komunikacji, wynikających z przemocy, w wiedzę na temat rozpoznawania, nazywania i rozumienia emocji, w wiedzę i kompetencje dotyczące identyfikacji własnych potrzeb i strategii realizacji ich, w kompetencje niezbędne do budowania pewności siebie i stosowania właściwych strategii komunikacyjnych (np. asertywna odmowa).
Czas trwania interwencji – minimalny czas: 3 spotkania x 135 minut.
Interwencja 6.1 Zastosowanie procedury Szkolnej Oceny Funkcjonalnej do oceny potencjału i trudności uczniów, w tym uczniów z doświadczeniem migracji i zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi lub/i niepełnosprawnością
Celem interwencji jest rozpoznanie indywidualnych potrzeb dzieci i młodzieży, w tym ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi lub niepełnosprawności oraz doświadczeniem migracji, a także udzielenie adekwatnego do potrzeb wsparcia.
Interwencja polega na zastosowaniu szczegółowo opisanej procedury Szkolnej Oceny Funkcjonalnej i wybranych narzędzi do jej przeprowadzenia tj. Formularza Konsultacji Zespołowych (FKZ) i Arkusza Obserwacji Ucznia (AOU). Narzędzia FKZ i AOU oparte są na obserwacji ucznia prowadzonej przez różne osoby (nauczyciela, nauczyciela-specjalistę, rodzica). Obserwacje następnie omawiane są na spotkaniu zespołu i zapisywane we wspólnym protokole (FKZ), w którym wskazywane są obszary funkcjonowania ucznia wymagające szczególnego wsparcia. Na podstawie protokołów przygotowywane są z kolei Indywidualne Plany Edukacyjne (IPE), które są realizowane przez min. 3 miesiące, a następnie poddawane ewaluacji.
Interwencja może być przeprowadzona w szkole podstawowej i ponadpodstawowej. Interwencja może być zastosowana wobec uczniów z doświadczeniem migracji.
Czas trwania interwencji wynosi minimum 5 miesięcy.
Interwencja 6.2 Badania przesiewowe zdrowia emocjonalno-społecznego
Celem jest poprawa dobrostanu uczniów i prorozwojowego klimatu szkoły poprzez wprowadzenie przesiewowej diagnozy stanu zdrowia emocjonalno-społecznego i planowanie oddziaływań wychowawczych na jej podstawie. Polega na przeprowadzeniu badań przesiewowych zdrowia emocjonalno-społecznego uczniów w szkole z zastosowaniem wskazanych narzędzi diagnostycznych do całościowej diagnozy osobowości, czyli funkcjonowania emocjonalno-społecznego oraz temperamentu w Modelu Objawy-Kompetencje-Cechy. Badania są prowadzone w aplikacji internetowej Objawy-Kompetencje-Cechy, które jest udostępniana poradniom psychologiczno-pedagogicznym, psychologom szkolnym, a także innym instytucjom przez Ośrodek Rozwoju Edukacji, po podpisaniu porozumienia.
Opracowane wyniki i wnioski do pracy wychowawczej i oddziaływań w powinny zostać omówione na radzie pedagogicznej. Badanie przesiewowe może być uzupełnione diagnozą pogłębioną lub poszerzoną realizowaną również w Modelu Objawy-Kompetencje-Cechy.
Działania przewidziane w ramach tej interwencji dają możliwość poszerzenia lub pogłębienia diagnozy przesiewowej.
Czas trwania interwencji – rekomendowane jest przeprowadzenie badania przesiewowego raz w roku szkolnym. Czas trwania zależy od tego czy diagnoza jest poszerzana lub pogłębiana. Szacowany czas trwania 3 miesiące.
Interwencja 6.3 Diagnoza rozwoju poznawczego dzieci z ryzykiem dysleksji i zaburzeniem językowym – dla psychologów, pedagogów, logopedów i terapeutów pedagogicznych
Celem interwencji jest profilaktyka w zakresie ryzyka zaburzenia uczenia się w obszarze czytania (dysleksja) oraz zaburzenia językowego poprzez wprowadzenie systematycznych badań przesiewowych dostosowanych do grupy wiekowej i potrzeb oraz planowanie adekwatnych do potrzeb oddziaływań postdiagnostycznych. Interwencja polega na przeprowadzeniu badań przesiewowych z zastosowaniem narzędzi diagnostycznych adekwatnych do wieku i poziomu edukacyjnego. Kolejnym krokiem jest przeprowadzenie diagnozy funkcjonalnej z zastosowaniem kwestionariuszy rozwoju poznawczego z baterii Kompleksowa Analiza Procesów Poznawczych (pedagodzy) i testów językowych z baterii Kompleksowa Analiza Procesów Poznawczych (psychologowie) oraz ewentualnie innych narzędzi diagnostycznych. Kolejnym krokiem jest analiza uzyskanych wyników z wychowawca klasy, pedagogiem, logopeda i psychologiem szkolnym; z rodzicami/opiekunami oraz wybór i wprowadzenie wspomagania/działań postdiagnostycznych dostosowanych do potrzeb z baterii KAPP dla terapeutów, rodziców, nauczycieli. Kolejnym krokiem jest powtórne badania przesiewowe monitorujące efektywność wprowadzanej interwencji. Powinny być przeprowadzone po minimum 3 miesiącach, a optymalnie po 6 miesiącach.
Interwencja kierowana do dzieci na etapie rocznego przygotowania przedszkolnego i klasy 1 szkoły podstawowej z ryzykiem dysleksji i/lub z zaburzeniem językowym (ewentualnie jego podejrzeniem).
Czas trwania interwencji – 6 miesięcy.
Katalog praktyk edukacyjno-specjalistycznych w pracy z uczniami o zróżnicowanych potrzebach
Beata Papuda-Dolińska, Anna Błaszczak, Izabella Kucharczyk, Katarzyna Wiejak
Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy, 2025

