Międzynarodowe Badanie Kompetencji Społeczno-Emocjonalnych

Survey on Social and Emotional Skills 

Celem badania SSES jest ocena poziomu kompetencji społeczno-emocjonalnych uczniów w wieku 10 i 15 lat oraz identyfikacja czynników szczególnie istotnych z perspektywy rozwoju tych kompetencji. Badanie pozwala również na lepsze zrozumienie związku między kompetencjami społeczno-emocjonalnymi a innymi obszarami funkcjonowania dzieci i młodzieży, takimi jak osiągnięcia szkolne, dobrostan czy aspiracje zawodowe. SSES obejmuje szeroki zakres kompetencji, w tym m.in.: wytrwałość, ciekawość, odpowiedzialność, empatię, współpracę, kreatywność i regulację emocji.  

Głównymi uczestnikami badania są uczniowie z dwóch grup wiekowych. Podstawowa grupa to piętnastolatkowie, a opcjonalna dziesięciolatkowie. Polska w 2026 roku bierze udział w badaniu prowadzonym wśród obu tych grup. Badanie przeprowadza się na reprezentatywnej, losowej próbie uczniów, co pozwala na formułowanie wniosków dotyczących całej populacji piętnasto- i dziesięciolatków uczęszczających do szkół w danym kraju. Dobór próby odbywa się dwustopniowo – najpierw losowane są szkoły, a następnie z wylosowanych szkół – konkretni uczniowie. W każdym kraju w badaniu uczestniczy zazwyczaj ok. 75 szkół i 3 000 uczniów w każdej z grup wiekowych. W trakcie badania w szkole uczniowie wypełniają na komputerach kwestionariusze zawierające pytania odnoszące się do kompetencji zdefiniowanych w założeniach badania.  

W trakcie badania w szkole uczniowie wypełniają na komputerach kwestionariusze zawierające pytania odnoszące się do kompetencji zdefiniowanych w założeniach badania, rozwiązują zadania, a także odpowiadają na pytania ankietowe. 

SSES jest stosunkowo nowym badaniem, a liczba krajów i regionów uczestniczących w kolejnych edycjach systematycznie wzrasta. W pierwszej edycji w 2019 roku brało udział 10 lokalizacji. W 2023 roku w badaniu uczestniczyło 6 krajów i 10 regionów/miast.  W trzeciej edycji badania w 2026 roku planowany jest udział 10 krajów i  10 regionów/miast.

Dane i narzędzia

Badanie zainicjowała Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). Nadzór nad badaniem sprawuje Rada Krajów Uczestniczących w Badaniu (PIAAC Board of Participating Countries). PIAAC jest kontynuacją badania IALS (International Adult Literacy Survey, 1994–1998), w którym uczestniczyła też Polska oraz badania ALL (Adult Literacy and Life Skills Survey, 2003–2008).

Pierwszy cykl PIAAC zrealizowano w latach 2011–2017. Obejmował on trzy rundy badań, w których uczestniczyło odpowiednio 24, 8 i 6 krajów. Polska brała udział w pierwszej rundzie badania w latach 2011–2012. W latach 2014–2015 w Polsce jeszcze raz przebadano uczestników badania, zadając im dodatkowe pytania ankietowe (badanie postPIAAC). Drugi cykl badania PIAAC odbywał się w latach 2018–2024. W Polsce badanie wśród respondentów realizowano w latach 2022–2023.

Badanie PIAAC mierzy podstawowe umiejętności potrzebne do funkcjonowania we współczesnym świecie, które są kluczowe do zdobywania nowej wiedzy i kompetencji. W drugim cyklu badania sprawdzane są umiejętności takie jak rozumienie tekstu, rozumowanie matematyczne oraz rozwiązywanie problemów. W pierwszym cyklu badano także umiejętność rozwiązywania problemu z wykorzystaniem nowych technologii.

Uczestnicy badania PIAAC odpowiadają także na pytania ankietowe dotyczące ich wykształcenia, aktywności edukacyjnej, sytuacji na rynku pracy oraz opinii i postaw wobec kształcenia. Dodatkowo pytani są o to, jak wykorzystują swoje umiejętności w codziennym życiu i pracy.

Badanie PIAAC jest realizowane wśród osób w wieku 16–65 lat, mieszkających na stałe w danym kraju i nieprzebywających w instytucjach zamkniętych. Przeprowadzane jest na reprezentatywnej, losowej próbie, dostosowanej do warunków danego kraju. W Polsce w pierwszym i drugim cyklu badania próbę losowano z rejestru PESEL: losowanie było dwustopniowe, losowano miejscowości, a w ramach miejscowości badane osoby. W innych krajach korzysta się z podobnych rejestrów lub z próby adresowej. Zasady doboru próby mogą być modyfikowane w zależności od potrzeb krajów uczestniczących w badaniu. W Polsce w pierwszym cyklu badania w próbie nadreprezentowano osoby młode (19–26 lat). W niektórych krajach dodatkowo bada się osoby 65+. 

Badanie PIAAC jest przeprowadzane w domu uczestnika badania. Przeszkolony ankieter przeprowadza badanie ankietowe, a następnie uczestnik w obecności ankietera uczestniczy w badaniu umiejętności – rozwiązuje zestawy zadań. W Polsce w pierwszym cyklu uczestnicy mogli skorzystać z wersji komputerowej lub papierowej, przy czym wersja papierowa była w założeniu przeznaczona dla osób ze słabszymi umiejętnościami cyfrowymi. W drugim cyklu badanie prowadzone było wyłącznie w formie komputerowej (tablet lub komputer). 

W Polsce za badania PIAAC odpowiada Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy, który prowadzi je na zlecenie Ministerstwa Edukacji Narodowej. W trzech rundach pierwszego cyklu badania PIAAC łącznie wzięło udział 39 krajów i regionów. Do pierwszej rundy drugiego cyklu zgłosiło się 31 krajów.

Więcej informacji: na stronie badania w Polsce oraz na stronie OECD.

Dane i narzędzia

Inicjatorem i organizatorem badania TALIS jest Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). Priorytety badania określa Rada Zarządzająca Programem TALIS (TALIS Governing Board). Przy badaniu współpracuje wielu partnerów, m.in. Komisja Europejska, Międzynarodówka Edukacyjna (ang. Education International, zrzeszająca na poziomie międzynarodowym związki zawodowe nauczycieli), a także kraje uczestniczące w badaniu i międzynarodowe konsorcjum badawcze. 

Celem badania jest opis uwarunkowań nauczania i uczenia się dający wgląd w realia pracy w szkole z perspektywy nauczycieli i dyrektorów szkół. 

TALIS jest badaniem cyklicznym, przeprowadzanym pierwotnie co pięć, a obecnie co sześć lat. Do tej pory odbyły się cztery edycje, Polska uczestniczyła w trzech z nich – w 2008, 2013 i 2024 roku

Tematy podejmowane w badaniu TALIS to m.in.: rozwój zawodowy, obowiązki i czas poświęcany na ich wykonanie, praktyka nauczania, zarządzanie szkołą, satysfakcja zawodowa. W TALIS 2024 po raz pierwszy uwzględniony został opcjonalny moduł dotyczący wiedzy pedagogicznej nauczycieli, koncentrujący się na warsztacie pracy i eksperckiej wiedzy nauczyciela, niezależnej od nauczanego przedmiotu. Polska jest jednym z 8 krajów uczestniczących w tym module.

Badanie TALIS prowadzone jest wśród nauczycieli i dyrektorów szkół z poziomu 2 Międzynarodowej Standardowej Klasyfikacji Edukacji ISCED. W przypadku Polski w roku 2008 i 2013 byli to nauczyciele i dyrektorzy gimnazjów; w edycji w 2024 roku biorą udział nauczyciele klas 5–8 szkoły podstawowej i dyrektorzy szkół podstawowych. W TALIS kraje mogą także wziąć udział w dodatkowych częściach badania realizowanych wśród nauczycieli i dyrektorów szkół z poziomu: ISCED 1 (klasy 1–4), ISCED 3 (szkoły ponadpodstawowe), ISCED 01 i 02 (wychowanie przedszkolne i opieka nad dziećmi do 3 r.ż.). W Polsce nauczyciele z poziomu ISCED 1 i ISCED 3 uczestniczyli wyłącznie w badaniu w 2013 roku.

Badanie jest przeprowadzane na reprezentatywnej, losowej próbie nauczycieli i dyrektorów szkół. Dobór próby odbywa się dwustopniowo – najpierw losowane są szkoły, których dyrektorzy wezmą udział w badaniu, a następnie z wylosowanych szkół – nauczyciele. 

W trakcie badania nauczyciele i dyrektorzy szkół odpowiadają na pytania zawarte w kwestionariuszach. W pierwszych edycjach badania dominowały wersje papierowe. Z czasem wdrażane było badanie w wersji cyfrowej, w TALIS 2024 niemal wszystkie kraje uczestniczące w badaniu realizują je w formie online.

W Polsce za badanie TALIS odpowiada Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy, który prowadzi je na zlecenie Ministerstwa Edukacji Narodowej. 

W pierwszej edycji badania wzięły udział 24 kraje, w tym Polska. Od tego czasu liczba krajów znacząco się zwiększyła. W TALIS 2024 wzięło udział ponad 50 krajów i regionów.

Więcej informacji: na stronie badania w Polsce oraz na stronie OECD.

Dane i narzędzia

Inicjatorem i głównym organizatorem badania ICCS jest Międzynarodowe Stowarzyszenie Mierzenia Osiągnięć Szkolnych (IEA). Głównym celem badania jest określenie, w jakim stopniu młodzi ludzie są przygotowani do udziału w życiu społecznym i pełnienia roli obywatela w demokratycznym społeczeństwie. ICCS bada wiedzę i rozumienie zagadnień z zakresu edukacji obywatelskiej, a także postawy i zaangażowanie obywatelskie uczniów. Dotychczas odbyły się trzy edycje tego badania – w latach 2009, 2016 i 2022. Polska brała udział w pierwszej i trzeciej edycji ICCS. Bierze też udział w czwartej edycji badania.

Badanie prowadzone jest wśród uczniów w ósmym roku edukacji szkolnej, przy czym średni wiek uczniów w momencie badania nie może być niższy niż 13,5 roku. W Polsce w ICCS 2009 uczestniczyli uczniowie drugiej klasy gimnazjum, w ICCS 2022 i ICCS 2027 są to uczniowie ósmej klasy szkoły podstawowej.

Badanie realizowane jest na reprezentatywnej, losowej próbie uczniów. Na podstawie wyników badania można wnioskować o wszystkich ósmoklasistach w każdym z uczestniczących w badaniu krajów. Dobór próby odbywa się dwustopniowo – najpierw losowane są szkoły, a następnie w tych szkołach konkretne oddziały klasowe. Do badania zapraszani są wszyscy uczniowie z wylosowanych oddziałów. Uczniowie w trakcie badania w szkole rozwiązują zestawy zadań dotyczących edukacji obywatelskiej, a następnie wypełniają ankiety. W badaniu w poszczególnych krajach uczestniczy zwykle ok. 150 szkół.

Obok wiedzy i rozumienia kwestii obywatelskich, postaw i zaangażowania obywatelskiego przedmiotem badania jest szereg zagadnień kontekstowych, odnoszących się m.in. do opinii i postaw uczniów, ich środowiska domowego i doświadczeń edukacyjnych, procesów nauczania na poziomie klasy i szkoły, zasobów i organizacji pracy szkoły. Dane dotyczące tych zagadnień zbierane są za pomocą ankiet wypełnianych przez uczniów oraz dyrektorów i nauczycieli ze szkół wylosowanych do badania. 

W ICCS uczestniczą nauczyciele uczący w oddziałach klasy ósmej. W wylosowanych do badania szkołach spośród wszystkich nauczycieli uczących w oddziałach klasy ósmej – niekoniecznie tych, w których uczą się badani uczniowie – losowana jest określona liczba osób, które zapraszane są do udziału w badaniu. ICCS pozwala wnioskować o wszystkich nauczycielach klasy ósmej w danym kraju.

Pierwsza edycja badania, ICCS 2009, była realizowana wyłącznie w formie papierowej. W kolejnych stopniowo wdrażano elementy badania wspomaganego komputerowo. W ICCS 2016 wprowadzono możliwość realizacji badania wśród dyrektorów szkół i nauczycieli w formie online, w ICCS 2022 także możliwość realizacji badania wśród uczniów z wykorzystaniem komputerów. W Polsce badanie ICCS 2022 wśród uczniów i dyrektorów szkół było przeprowadzane w formie papierowej, natomiast nauczyciele wypełniali ankietę online. ICCS 2027 będzie pierwszą edycją badania, w której we wszystkich krajach obowiązuje jedynie wersja komputerowa. 

W 2009 roku badanie ICCS w Polsce przeprowadził zespół badaczy związanych z Uniwersytetem Warszawskim oraz Szkołą Główną Gospodarstwa Wiejskiego. Za kolejne edycje z udziałem Polski (od 2022 roku) odpowiada Instytut Badań Edukacyjnych, który prowadzi badanie na zlecenie Ministerstwa Edukacji Narodowej.

Liczba krajów i regionów uczestniczących w kolejnych edycjach badania ICCS się zmienia. W pierwszej edycji w 2009 roku brało udział 38 krajów i regionów, w drugiej w 2016 roku – 25 krajów i regionów, a w trzeciej w 2022 roku – 24 kraje i regiony. W badaniu ICCS 2027 uczestniczy około 30 krajów i regionów.

Więcej informacji: na stronie badania w Polsce oraz na stronie IEA.

Dane i narzędzia