DOI 10.24131/3724.260303
Streszczenie
Dostęp do edukacji dzieci romskich z doświadczeniem przymusowej migracji pozostaje jednym z najmniej rozpoznanych obszarów polityki integracyjnej w Polsce. Celem artykułu jest pokazanie, w jaki sposób codzienne praktyki szkół, administracji lokalnej i systemu wsparcia przekładają formalnie gwarantowane prawo do edukacji na rzeczywistą możliwość uczestnictwa romskich dzieci z Ukrainy w polskim systemie szkolnym. Materiał terenowy zgromadzono w 2025 roku podczas pięciu warsztatów „Parenting/Life Skills” realizowanych w czterech ośrodkach zakwaterowania zbiorowego: w Krasnymstawie, Okunince, Siedlcach i Soczewce. Analiza obejmuje obserwację uczestniczącą, notatki terenowe oraz nieformalne rozmowy indywidualne i grupowe. Wyniki pokazują, że bariery nie tworzą jednego mechanizmu wykluczenia. Powstają raczej na styku rejonizacji, braku transportu, dokumentacji, ograniczonej informacji i konieczności samodzielnego poruszania się między instytucjami. W perspektywie Bourdieu praktyki te premiują kapitał językowy i biurokratyczny, natomiast w ujęciu Fraser ujawniają jednocześnie problemy redystrybucji, uznania i reprezentacji. Wnioski wskazują, że samo formalne prawo do nauki nie wystarcza, jeśli rodzina nie otrzymuje realnego wsparcia w jego wykorzystaniu.
Between Promise and Practice: Educational Justice for Romani Children from Ukraine
Abstract
Access to education for Roma children with experiences of forced migration remains one of the least explored areas of integration policy in Poland. This article asks how everyday practices of schools, local administration and support institutions translate the formally guaranteed right to education into the actual possibility of participation of Roma children from Ukraine in the Polish school system. The field material was collected in 2025 during five "Parenting/Life Skills" workshops conducted in four collective accommodation centres: Krasnystaw, Okuninka, Siedlce and Soczewka. The analysis draws on participant observation, field notes and informal individual and group conversations. The findings show that educational exclusion is produced through the accumulation of seemingly ordinary barriers: school zoning, lack of transport, documentation requirements, limited access to information and the need to navigate several institutions independently. Read through Bourdieu, these practices privilege linguistic and bureaucratic capital; through Fraser, they reveal interconnected deficits
of redistribution, recognition and representation. Formal access to schooling therefore does not guarantee actual educational participation when families lack institutional support in exercising this right.